Steun ons

Chan Choenni: “Hindoeïsme staat een niveautje hoger dan christendom”

17 maart 2022
7 minuten
Hindoegod Krishna.
Hindoegod Krishna.

“Er is geen godsdienst boven de waarheid. Dat vind ik een mooie hindoeïstische uitspraak. Aan de andere kant heeft het Indiase kastenstelsel het hindoeïsme een heel slechte naam bezorgd”, zegt historicus Chan Choenni, emeritus-hoogleraar Hindostaanse migratie. Hij schreef een handboek over de basis van het hindoeïsme ‘De Vedische dharma’.

Door Cees Veltman

‘De Vedische dharma’ lezend, krijg je het gevoel dat het breeddenkende hindoeïsme op een hoger niveau staat dan het monotheïstische en dogmatische christendom, afgezien van het verschil tussen theorie en praktijk van beide.

“Dat zou je een beetje kunnen zeggen ja. Bijvoorbeeld omdat binnen het hindoeïsme altijd wetenschappelijker is gedacht over het ontstaan van de aarde en het heelal. Het hindoeïstische denken is moderner door het besef van – economische – circulariteit, door het oorzaak-en-gevolg-denken en door zijn eerbied voor al het leven. Maar ook door zijn soberheid, uit eerbied voor de natuur, door zijn gelijke rechten voor man en vrouw en zijn acceptatie van LHBTIQ+’ers. Het hindoeïsme kent bovendien veel technieken om een beter bewustzijn te krijgen, zoals yoga, te vertalen als verbinding of eenheid.

Leven voor anderen staat in het hindoeïsme centraal, zoals een boom zijn eigen vruchten niet opeet en een rivier haar water niet zelf opdrinkt. Mens zijn betekent anderen dienen. We zijn onze eigen naaste. Het is een illusie dat onze naaste iets anders is dan wijzelf. Alleen wie geluk en ongeluk en verlies of winst van de ander als het zijne beschouwt, kan een mens worden genoemd.

“Het betaamt niemand om zich een identiteit aan te meten als ‘ik ben hindoe’ of ‘ik ben christen’”

Solidariteit is een belangrijke deugd in het hindoeïsme. Alleen de solidaire mens is een goed mens. Wat de mens bezit, is natuurlijk niet zijn eigendom, maar bedoeld om aan te wenden voor het algemeen welzijn. Het betaamt niemand om partijdig te zijn, zich een identiteit aan te meten: ‘ik ben hindoe’, ‘ik ben boeddhist’ of ‘ik ben christen’, want dan verlies je je gevoel van verbondenheid met de hele mensheid. Zo zie ik het zelf ook. (Hij wijst op twee Boeddhabeelden in zijn Haarlemse voortuin om deze visie te illustreren).

Hindoes hebben ook geen moeite met atheïsten, want ieder bewandelt zijn eigen pad en elk pad, hoe raar, krom of recht ook, leidt naar de Ene. Alle godsdiensten worden geaccepteerd als waarachtig. Bloemen en bijen mogen dan verschillend zijn, de honing is hetzelfde. Iedereen geeft uiteindelijk alleen zelf het antwoord op de vraag naar de zin van het leven.”

Geweldloosheid is de opperste dharma, het juiste gedrag, schrijft u.

“Ja, maar je moet dat niet altijd letterlijk opvatten. Er bestaat ook een waslijst aan redenen om te vechten tegen vijanden van dharma. Dharma moet tegen elke prijs worden beschermd. Gandhi, bekend om zijn nadruk op geweldloosheid, zei ‘ja’ toen hem werd gevraagd of zijn zoon hem zou beschermen als hij werd aangevallen.

Het hindoeïsme vormt een waaier aan opvattingen. Een mooie hindoeïstische uitspraak is: er is geen godsdienst boven de waarheid. Dus je moet telkens op zoek gaan naar de waarheid en kennis verzamelen en je niet laten beperken door godsdienst- en denkregels. Alles is betrekkelijk en afhankelijk van tijd, plaats en omstandigheden.”

Het christendom is daarbij vergeleken vaak smal denkend, dogmatisch, monotheïstisch en weinig flexibel?

“Veel christenen zijn daarom ongelovig geworden, terwijl het hindoeïsme populair blijft. Het sluit beter aan op de huidige tijd door de nadruk te leggen op circulariteit en vegetarisme. In India is er zelfs sprake van een revival van het hindoeïsme. Dat is helaas deels nationalistisch getint, oerconservatief en sluit moslims buiten. Bovendien bestaat het kastensysteem in India nog steeds, bijvoorbeeld bij het zoeken van huwelijkspartners. Sommige Indiërs van de laagste kasten voelden zich gedwongen moslim of christen te worden om een betere maatschappelijke positie te kunnen krijgen. Binnen het christendom en de islam bestaat meer gelijkheid.

Het kastensysteem heeft het hindoeïsme een heel slechte naam bezorgd. Van oorsprong was het bedoeld om een ideale en evenwichtige samenleving te creëren, maar het is uitgelopen op een rigide systeem en op beperkte mobiliteit tussen de kasten. Verschillen in dialect en eetgewoonten vormen soms enorme problemen. In het Westen zie je overigens ook klassen en een geringe mobiliteit daartussen, dus zo uniek is dat denken niet.

Er zijn wel veel raakvlakken met het christendom: de nadruk op naastenliefde, het goede doen, mensenrechten, gelijkheid vanuit het idee dat we allemaal één familie zijn. Jezus’ zelfverloochening, zijn geweldloosheid en zijn levenswijze, worden door hindoes als een voorbeeld gezien. In alle religies trouwens, is het idee van broederschap, van elkaar helpen en van de sterkste schouders die verantwoordelijkheid dragen voor de zwakkeren in de samenleving, aanwezig.”

Houden ook jongeren vast aan het hindoeïsme?

“Ja, zij staan wel nuchterder in het leven en zoeken meer de humanistische en ecologische kant van het hindoeïsme op. Dat vinden ze bij Arya Samaj (Organisatie van hooggeachte personen), een van de twee hoofdstromen binnen het hindoeïsme. Niet bij het meer conservatieve Sanatan Dharma. Binnen het Surinaamse hindoeïsme is de richtingenstrijd achterhaald. De meeste jongeren kiezen voor spiritualiteit en individuele beleving van het geloof. Ze gaan vaak niet naar de tempel.

Arya Samaj is gericht op emancipatie, kennisvergaring en ontwikkeling. Jongeren kijken naar wat er in het hindoeïsme nu interessant is. Beelden en rituelen spreken hen minder aan. Yoga wel. Dat is ook in India trendy vanuit een behoefte aan rustmomenten in een hectisch leven. Veel heiligheid van vroeger is alledaagser geworden in India en het kastenstelsel verandert ook, mede onder invloed van de digitalisering van de economie. Indiërs blinken uit als ict’ers waarvoor ze wereldwijde erkenning krijgen en op wie het kastenstelsel geen vat heeft.”

“De oude hindoes waarschuwden al voor rituelen in plaats van geloof”

U bent vrij streng hindoeïstisch opgevoed in Suriname en stelde daar al vroeg kritische vragen over.

“Ja, net als mijn grootvader van vaders kant. Hij vond het geloof van zijn vader, die uit India kwam, onderdrukkend en hiërarchisch en bekeerde zich tot een nieuwe hindoeïstische stroming die het kastensysteem afwees. Hij dwong zelf mijn vader wel al op z’n negentiende jaar pandit, geestelijke voorganger en raadsman, te worden. In mijn opvoeding stonden moraal en kennisvergaring centraal, misschien wel wat te veel, vond mijn vader achteraf. Ik kreeg hindiles, maar ging naar een christelijke middelbare school. Ik heb me altijd geïnteresseerd voor het hindoeïsme en voor filosofie. De andere kinderen zijn niet religieus geworden.

Ik was als klein wijsneusje meer gericht op het handelen (karma) in het dagelijks leven dan op rituelen, beelden en heiligen. Ik had commentaar op de poeha bij rituelen en de geringe praktische bruikbaarheid van het geloof. Ik vond deugden en goed gedrag belangrijker dan het uitvoeren van rituelen, net als mijn grootvader. De oude hindoes waarschuwden al dat rituelen, gebeden en aanbiddingsceremonien routine zouden worden waarin het fundamentele geloof ontbrak.”

U zegt te kiezen voor het hindoeïsme vanuit het perspectief van het humanisme.

“Ja, bij gebrek aan een andere term – maar in ieder geval op de mens gericht. We zijn allemaal mensen en behoren in de eerste plaats humaan te zijn, niet eenzijdig gericht op heiligen, aanbiddingsceremonies, rituelen en reïncarnatie. In plaats van je te laten leiden door een goeroe, kun je beter zelf kennis vergaren en van daaruit je leven inrichten. Dat staat ook in de Vedische dharma. Veda is godskennis. Vrouwen zijn de ware hoeders van dharma. Hindoeïsme is een breder begrip dan religie, het is een complete levensbeschouwing met een kompas voor goed leven en handelen.

Ik heb de Vedische dharma beschreven als handboek met inzichten, wijsheden, deugden en technieken om een goed mens te worden. Bijvoorbeeld door vegetarisch te leven in harmonie met de natuur. De Vedische dharma is gebaseerd op inzichten en wijsheden met wortels in het India van 2000 tot 500 voor Christus. Het vormt het fundament van het hindoeïsme.”

Er zijn rond 140.000 hindostanen in Nederland. Hoe denkt u over hun integratie?

“Ze zijn goed geïntegreerd, maar ze laten weinig van zich horen. Meer kennis over het hindoeïsme kan bijdragen aan een nog betere integratie. Ik heb cursussen gegeven aan militairen over het hindoeïsme. Als sociale wetenschapper heb ik me speciaal op de dienstplicht gericht. Dat was in de jaren 80 actueel omdat voorzien werd, dat een kwart van de Nederlandse dienstplichtigen uit allochtonen zou gaan bestaan. Uit mijn onderzoek bleek dat de dienstplicht goed uitwerkte op allochtone jongens. Als ze een uniform aan hadden, werden ze ook beter behandeld. Na mijn promotie werd de dienstplicht echter afgeschaft, maar mede door mijn onderzoek is er binnen de krijgsmacht wel meer geestelijke verzorging gekomen voor hindoes, boeddhisten en moslims.”

“Fanatieke hindoes rakelen oude mythes op over een goede oude tijd”

De meeste hindoes wonen in India. Hoe beoordeelt u de regering van premier Narendra Modi met zijn in 1980 opgerichte hindoenationalistische partij BJP?
“Modi doet goede dingen, hij is integer en dynamisch. Hij heeft India gemoderniseerd, na de periode van stagnatie, corruptie en incompetentie van de Congrespartij. De Gandhi’s gaven de macht steeds aan elkaar door. Nu voelen veel Indiërs door de economische vooruitgang een nieuw zelfbewustzijn. Modi wordt vaak als een nationalist beschouwd, niet hindoenationalistisch, maar Indianationalistisch.

In zijn BJP zie je fanatici die, onder het mom van totale opoffering voor het vaderland, geweld gebruiken en moslims en christenen in een hoek drijven. Hoofddoekjes voor moslima’s worden verboden op scholen. Dat leidt tot een heel gevaarlijke polarisatie, waardoor ook moslims radicaliseren. Fanatieke hindoes rakelen oude mythes op over een goede oude tijd en over bedreigingen van hun cultuur. Ze wijzen op hindoetempels die ooit vernietigd zijn door moslims die daarvoor in de plaats moskeeën bouwden. Zo komen historische haatgevoelens weer tot leven.

Het is heel moeilijk om tot compromissen tussen de verschillende bevolkingsgroepen te komen. Dat moet goed gemanaged worden. Dat zal in de democratie die India is, en onder leiding van Modi wel lukken. Hij kan de rechtervleugel van zijn partij misschien pacificeren, maar het gevaar bestaat dat die vleugel dominanter wordt. Bovendien is Modi 71. Volgens de Vedische dharma mogen bestuurders in functie blijven tot de leeftijd van ongeveer 60 jaar. Het is nu wel de vraag wie hem zal opvolgen. Ik ben over het algemeen optimistisch gestemd. De Vedische wijsheid krijgt mede door de globalisering en de intensivering van communicatie en kennis steeds meer vorm.”


Chan E.S. Choenni, ‘De Vedische dharma’, handboek voor moraal, karma, mantra’s, rituelen en bhajans, Saraswati Art Publishers, 397 blz., € 27,50.

Chan E.S. Choenni, ‘Geschiedenis van Hindostanen, 1873 -2015, India, Suriname, Nederland’, Sampreshan, 368 blz., € 29,50.

 

Chan Choenni werd op 30 april 1953 geboren te Paramaribo, Suriname. Hij studeerde  politicologie en wetenschapsfilosofie studeerde aan de Universiteit van Amsterdam en promoveerde in 1995 op onderzoek naar de integratie van Surinaamse jongemannen in de Nederlandse krijgsmacht. Sinds 2010 is hij bijzonder hoogleraar Hindostaanse migratie aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

 

Cees Veltman

Lees meer

Cees Veltman (1948, Haarlem), was werkzaam bij het Noordhollands Dagblad, weekblad Hervormd Nederland en Volzin. Sinds 2017 medewerker van de Bezieling voor actuele interviews en de boekenrubriek Mijn boek. Hij ziet de unieke mogelijkheden van alle levensbeschouwingen en religies voor persoonlijke ontwikkeling tot volledig menszijn en voor de opbouw van een vrije, rechtvaardige en barmhartige (wereld)samenleving. Een non-raciale samenleving gebaseerd op gelijke kansen voor iedereen en op gelijke behandeling van iedereen. Motto: in dit leven, dat een komedie is, heeft iedereen een beter ik.

Reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

De vriendenkring is in het leven geroepen om de basis van de Bezieling te verstevigen. De vrienden dragen in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling en financiële stabiliteit van het platform.

Het lidmaatschap bedraagt 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend maak je de Bezieling mee mogelijk en daarmee de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross