Steun ons

Willen is niet altijd kunnen

Tijdens haar vrijwilligerswerk in een opvanghuis voor dak- en thuislozen loopt het ‘Yes, we can’-gevoel van Annemarie Scheerboom een deuk op. Er is minder maakbaarheid en meer afhankelijkheid dan het soms lijkt. Maar er is ook goed nieuws.

Door Annemarie Scheerboom

Bij Het Smulhuis, een maaltijdvoorziening voor dak- en thuislozen, waar ik vrijwilligerswerk doe, sprak ik laatst met één van de andere vrijwilligers: een ex-dakloze. Zie je wel, dacht ik, als je maar wilt, vastberaden bent en de juiste keuze maakt, kun je jezelf aan het daklozenbestaan ontworstelen. Nog geen tien minuten daarna zat ik aan tafel met een andere man die meer dan twintig jaar in Nederland is, maar nog steeds geen paspoort heeft. Zonder paspoort geen werk, dus wat doe je dan een hele dag? De man leek me ongelukkig en hij zag geen perspectief. In mijn enthousiasme stelde ik meteen vrijwilligerswerk voor, maar zelfs daarvoor heb je een paspoort nodig. Ook een opleiding volgen of gebruikmaken van sociale voorzieningen zit er niet in. Wat kun je dan wél doen? Laat staan meer dan twintig jaar lang...

Staatlozen
Hoewel al mijn pogingen om een goed advies te geven mislukten, wilde het maar niet uit mijn hoofd dat er geen uitweg zou zijn voor deze man uit zijn benarde situatie. Ik wilde achter de oplossing komen. Een paar dagen na deze ontmoeting zag ik een poster hangen die een lezing aankondigde met de titel ‘Tel je nog wel mee zonder paspoort?’ Hier ben ik natuurlijk naartoe gegaan en ik leerde dat er maar liefst twaalf miljoen staatlozen (zo heet dat als je geen nationaliteit hebt en dus door geen enkele overheid erkend wordt) op de wereld rondlopen. Tweeduizend van hen bevinden zich Nederland. Waar zijn die staatlozen in Nederland dan, zou je denken. Nou, dat blijken bijvoorbeeld die mensen te zijn die laatst in Den Haag aan het demonstreren waren in hun tentjes. Maar Nederland heeft geen beleid voor staatlozen.

Aan het eind van de lezing was er ruimte voor vragen. “Wat zouden staatlozen in Nederland, naar jullie mening, zelf kunnen doen om hun situatie te verbeteren?”, vroeg ik. Na even nadenken gaf één van de sprekers, een hoogleraar immigratierecht aan de Universiteit Leiden, het pijnlijke antwoord: staatloze mensen kunnen zelf niks doen (behalve het probleem zichtbaar maken, zoals de demonstranten in Den Haag). Ze zijn volledig afhankelijk van de betrokkenheid van mensen uit de samenleving.

Au. Sommige mensen die fysiek in staat zijn om te werken, kunnen dus alsnog afhankelijk zijn van anderen. Mijn idee dat alle daklozen vanzelf een normaal leven krijgen als ze maar van de drank en de drugs afblijven, ging in rook op. Hierbij moet vermeld worden dat staatloosheid vaak gepaard gaat met buitensporig alcoholgebruik. Naar mijn mening hun manier om zich te bevrijden uit hun situatie.

American Dream
Toen ik na deze lezing naar huis fietste, besefte ik dat het idee van jezelf losworstelen uit een benarde situatie gebaseerd was op het idee dat je zelf je toekomst kunt maken. Het American Dream-idee, het ‘Yes, we can!’-gevoel. Maar wat als je in een situatie zit waar je echt niks aan kunt doen? ‘Je creëert je eigen kansen’ wordt wel gezegd. Heb je dan de mogelijkheid tot het zelf creëren van je mogelijkheden? Ik denk van niet. Ik zou zeggen: je creëert zelf je kans op het laten slagen van de mogelijkheden die jou, jawel, mogelijk gemaakt worden door je omgeving. Je creëert bijvoorbeeld al een grotere kans van slagen door mogelijkheden te herkennen.

Een voorbeeld van iemand die zich evenmin uit haar situatie kan ontworstelen, is mijn oma. Haar gedachten gaan wel door, maar haar lichaam kan haar niet meer volgen. Ze wil zelf koken, wassen, mijn opa een kus geven. Maar voedsel en schone kleren worden nu verzorgd door het verzorgingstehuis en zelfs die kus wordt mede mogelijk gemaakt door mijn oom of tante die dagelijks bij mijn opa en oma langsgaan.
Ook al willen sommigen het liever niet onder ogen zien: eigenlijk zijn we allemaal hartstikke afhankelijk van elkaar. Zelfs die schijnbaar succesvolle zakenman die zijn bestaan helemaal uit het niets lijkt te hebben opgebouwd. Die zou namelijk nooit zo ver gekomen zijn als de bakker zijn brood niet had gebakken, de slager zijn ham niet had gemaakt en als zijn moeder daar niet zijn bammetjes van had gesmeerd.

Wisselwerking
En dan nu de mooie kant van al die ‘gebrekkigheid’: ik ben hartstikke blij dat er laatst werklui over de vloer kwamen om een raampje te vervangen. En zo hoop ik dat zij op hun beurt blij zullen zijn als ik straks hun kids biologieles geef. Ik geloof namelijk dat elk persoon een niche in de maatschappij heeft. Wat de één niet kan, kan de ander wel. Maar ondanks deze wisselwerking van gebreken en pluspunten, zullen er altijd gaten blijven vallen. En in deze gaten vinden we Gods genade.

Terug naar de dakloze waar het allemaal mee begon. Toen ik hem na de lezing weer bij Het Smulhuis zag, wilde ik hem zeggen dat hij zijn staatloosheid maar moest accepteren en vanuit deze status moest proberen te doen waar hij zijn geluk en vrijheid in vindt. Helaas moest ik deze boodschap nog even inslikken, omdat de beste man die avond niet zo nuchter was. Toen hebben we maar wat over zijn liefde voor hardrockmuziek gepraat. Tja, niemand zei dat het makkelijk zou zijn...

Annemarie van Diepen-Scheerboom

Lees meer

Annemarie van Diepen-Scheerboom is katholiek. Daarnaast is ze ook nog echtgenote, heeft ze drie kleine kinderen en is ze actief in haar kerk. Annemarie werkt als coach - zie coachemarie.nl - en ze schrijft columns voor zowel debezieling.nl als het Katholiek Nieuwsblad.
Ze studeerde biologie (Master of Science) en was een tijdlang werkzaam als biologiedocente in het middelbaar onderwijs. Gaande weg merkte ze dat persoonlijke ontwikkeling haar toch meer trok dan ontwikkelingen in de biologie op de middelbare school, wat leidde tot haar carrièreswitch.

Reacties

  1. De ervaring, twijfel en gedachtengoed van Annemarie Scheerboom is voor mij als vrijwilliger van het Pastoraal Uitzendbureau in Den Bosch, een dagopvang voor dak- en thuislozen en (ex-)drugsverslaafden, zeer herkenbaar. Bij ons geldt het motto "gelijkwaardigheid, wederkerigheid en ont-moeten". Niets hoeft dus, geen stress. Niet oordelen, slechts alleen het moment van "het er zijn" onvoorvoorwaardelijk aanvaarden. Dat leidt bij mij immer weer tot een niet met woorden uit te drukken innerlijke rust en vrede in mijn hart. Voor mij is dat de kern van de boodschap van die timmerman uit Nazareth.
    Het samen ervaren van die onbeschrijvelijke innerlijke rust en vrede leidt tot een enorme hartsverbondenheid en saamhorigheid. Ook al ken je elkaar "schijnbaar " nauwelijks. Die wordt niet uitgesproken, die is er gewoon. Op dat moment wordt gezamelijk "gelijkwaardigheid" ervaren! En krijg ik meer terug dan dat ik geef (wederkerigheid). Dan verdampen verschillen tussen mensen. Of je nu verslaafd, dak/thuisloos of zelfs statenloos bent, het is ieder keer opnieuw een terechte en aktuele vraag: wie is het niet? En waarom krijg ik meer terug dan dat ik geef? De slotzin "Tja, niemand zei dat het makkelijk zou zijn…" vind ik wel treffend bij de poging om antwoorden op deze vragen te krijgen.
    Niek Habraken,
    Vlijmen.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Eerste week Advent 2022

Treurt

Treurt met de hemelen
Treur  alle mensen van goede wil
Treur en blaas op de midwinterhoorn

Treur om wie neerschieten zonder aanzien
Treur om wie kinderen, moeders, hoogbejaarden neerknallen
Treur om wie alle oorlogsrechten verpletteren
Treur om wie flats en scholen en ziekenhuizen niet ontzien
Treur om wie dorpen en steden verwoesten
Treur om alle verlies van menselijkheid

Treur  en blaas met heel je ademkracht omdat je de hoop niet opgeeft
Treur omdat je in vrede blijft geloven
Treur uit liefde voor alle kwetsbare onschuldige mensen
Treur zonder voorkeur
God houdt van iedere  mens die licht en liefde wil zijn

Treurt nu zoveel mensen op de vlucht moeten
Treurt om wie veilige herbergen in brand steken
Treurt zolang er getreurd moet worden
Zalig de treurenden die het goede voor ogen houden
Zalig de treurenden die gericht zijn op de Algoede


Marinus van den Berg
EERSTE ZONDAG VAN ADVENT
27 november 2022

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

De vriendenkring is in het leven geroepen om de basis van de Bezieling te verstevigen. De vrienden dragen in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling en financiële stabiliteit van het platform.

Het lidmaatschap bedraagt 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend maak je de Bezieling mee mogelijk en daarmee de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross