Steun ons

‘Verlos ons!’ - Politiek als religie

10 juni 2017
3 minuten

Met de afgang van Theresa May hebben kiezers opnieuw voor politieke verbijstering gezorgd. Politiek heeft een religieuze dimensie gekregen. Van politici wordt niet minder verwacht dan dat zij verlossing brengen. Een gevaarlijke ontwikkeling, vindt René Grotenhuis, die haaks staat op het sociaal christelijk denken.

Door René Grotenhuis

De vrijdagochtend, gisteren, werd beheerst door de Engelse verkiezingsuitslagen. Een jaar na het verrassende Brexit-referendum weten de Britten iedereen opnieuw te verrassen door in een paar weken tijd de ogenschijnlijke populariteit van Theresa May en haar conservatieve partij te laten verdampen.

Al eerder zagen we de verrassende winst van Trump in Amerika en de politieke aardverschuiving in Frankrijk, waar Macron vanuit het niets, zonder gevestigd partijapparaat, de presidentsverkiezingen wist te winnen. Er is al eindeloos veel over geschreven en geanalyseerd door mensen met meer verstand van politiek dan ik. Veel is er geschreven over de onderliggende sentimenten bij de keuze voor Brexit en Trump: diepe frustratie bij witte arbeiders in de VS en nostalgie bij de Britten naar hun eilandgevoel (‘wij zijn anders’).

Verlangen naar verlossing

Wat mij bezighoudt in het afgelopen jaar is de religieuze betekenis van politiek. In de stembus klinkt ook het verlangen naar verlossing. Een politieke leider is niet meer iemand die een programma vertegenwoordigt en op basis daarvan zijn werk als parlementariër en politiek leider verricht. Hij is een verlosser die het gevoel van vast te zitten doorbreekt en die een uitweg biedt naar een betere toekomst. Met de Brexit, met Trump, met Macron wordt alles beter. Nu gaan we echt de grote problemen oplossen en breken we uit de periode van stagnatie. Het paradijs is nu binnen handbereik. Soms zie ik die religieuze dimensie in de wijze waarop Trumpaanhangers hem prijzen en verdedigen: kom niet aan hun verlosser aan wie ze hun geloof hebben geschonken.

Politiek wordt religie omdat we met elkaar denken dat de problemen van deze tijd te ingewikkeld zijn om nog opgelost te worden op een gewone manier. De afgelopen jaren bevestigen dat beeld. Alles waar mensen zorgen om hebben en waar ze geen greep op hebben gaat gewoon door: globalisering, technologisering, terrorisme. Ondanks de fermheid waarmee steeds nieuw beleid en nieuwe oplossingen worden aangekondigd, ervaren mensen dat er niets verandert. De ongrijpbaarheid van internet en Facebook versterken dat gevoel.

Zo ontstaat een behoefte aan politiek als religie: aan een ingreep van iemand die in staat is die ongrijpbare complexe werkelijkheid in handen te nemen en het ten goede te keren, het weer doorzichtig te maken. Dan verlangen we naar mensen die boven de gewone politiek uitstijgen.

Onmacht

Deze religieuze dimensie van politiek als verlossing is daarom zo gevaarlijk omdat ze bouwt op de onmacht van mensen, op hun afhankelijkheid en het gevoel niet in staat te zijn zelf oplossingen te vinden.

Mijn traditie van het christelijk sociaal denken staat haaks op verwording van politiek tot religie. En dat is niet omdat christenen geen concurrentie verdragen als het gaat om verlossing (dat kunnen we na twintig eeuwen echt wel aan). Eén van de uitgangspunten van het christelijk sociaal denken is dat het primaat bij mensen zelf ligt als het om de inrichting van hun (samen)leven gaat. Daarbij is het de belangrijkste taak van de overheid om mensen en hun eigen organisaties daartoe in staat te stellen, zodat mensen zelf hun eigen oplossingen kunnen vinden.

Kracht van mensen

Het christelijk sociaal denken gelooft in de kracht van mensen en niet in hun afhankelijkheid. Dat betekent ook dat we de samenleving zo moeten inrichten dat mensen in staat zijn met hun beslissingen en keuzen daar richting aan te geven.

In het maatschappelijk debat leggen we voortdurend nadruk op onze keuzevrijheid en autonomie. Die beperkt zich steeds meer tot het puur persoonlijke zoals de discussie over voltooid leven. Ik vraag me soms af of we op die momenten de autonomiediscussie zo fel voeren omdat het de vlag is geworden op onze modderschuit van afhankelijkheid en gebrek aan sturing. Als het gaat over de inrichting van de samenleving en de economie en de richting waarin technologie ons stuurt, zijn we immers verdwaald en afhankelijk. Dat schept de ruimte waarin politici verlossers worden en politiek religie.

René Grotenhuis

Lees meer

René Grotenhuis (1951-2021) studeerde theologie en was zes jaar werkzaam als pastoraal werker in de wijk Ondiep (Utrecht). Daarna werkte hij o.a. als directeur in de thuiszorg, voor Pharos, kenniscentrum voor vluchtelingen en gezondheidszorg en (tot 2013) als algemeen directeur van Cordaid. Hij was vicevoorzitter van VKMO (Vereniging van Katholieke Maatschappelijke Organisaties). Hij schreef ‘Van Macht ontdaan” (2015) en ‘Zout’ (2020) over de betekenis van de christelijke traditie in onze tijd. Tot aan zijn overlijden, 8 december 2021, was René columnist, voorzitter van het bestuur en hoofdredacteur van de Bezieling.

Reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

Als ‘Vriend van de Bezieling’ heb je een streepje voor. Je deelt mee in drie extra’s, exclusief voor de vrienden:

  • ontmoet je favoriete Bezielingmedewerker
  • ontvang gratis ons jaarboek
  • neem deel aan het tentoonstellingsbezoek.

Het lidmaatschap kost 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend draag je bij aan een stabiele basis voor de Bezieling en daarmee aan de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross