Steun ons

Tovenaarsleerling, bezin u

19 februari 2021
3 minuten

Grenzen aan de geneeskunde van de priester-filosoof Ivan Illich uit 1975  is een "verschrikkelijk relevant boek", vindt Lisette Thooft, "juist nu". Met mokerslagen geselt Illich de westerse medische stand. We worden ziek van de gezondheidszorg luidt zijn aanklacht. We zijn als de tovenaarsleerling, die zijn eigen dolgedraaide scheppingen niet meer stil weet te zetten.

Door Lisette Thooft

Bijna een halve eeuw geleden verscheen Grenzen aan de geneeskunde van de priester-filosoof Ivan Illich, ondertitel in de Nederlandse versie: “Het medisch bedrijf – een bedreiging voor de gezondheid?”

Voor Illich was dat geen vraag. De eerste zin van zijn boek luidt: “De gevestigde medische orde is een belangrijke bedreiging geworden voor de gezondheid.” (Mijn vertaling, ik las de Engelse versie). Een indrukwekkend, schokkend en verschrikkelijk relevant boek, juist nu.

Kort samengevat in mijn woorden betoogt Illich dat lijden en sterven waardig kunnen zijn, zinvol, liefdevol en zelfs mooi en vreugdevol. Maar niet als er dokters in de buurt zijn. Want die pakken onze autonomie af en maken van onze lichamen hun business. Het resultaat is niet dat we sterker en gezonder worden, maar dat we zieker, zwakker en afhankelijker worden en onze menselijke waardigheid verliezen.

Mokerslag

Ik las het boek met rode oortjes. Ongeveer de helft van elke pagina is bestemd voor noten en bronnen en ik stond perplex alleen al van de belezenheid en kennis van zaken van deze priester-filosoof, die zelf in zijn inleiding verklaart dat hij niets om gezondheid geeft. Hij is geïnteresseerd in menswording, in de kunst van het lijden en sterven.

En dan die stijl! Bijna elke zin is een mokerslag. Ik vertaal een stukje:

“Onderzoek naar de evolutie van ziektepatronen toont aan dat artsen de laatste eeuw niet méér invloed hebben uitgeoefend op epidemieën dan priesters in vroegere tijden. Epidemieën kwamen en gingen, door beiden vervloekt maar door geen van beiden geraakt. De rituelen die in medische klinieken worden uitgevoerd hebben er geen enkele beslissende invloed op, net zo min als de religieuze rituelen van vroeger. Als we het hebben over de toekomst van de medische zorg zouden we eens moeten beginnen dit feit te erkennen.” Dit boek kwam uit in 1975. Die toekomst is nu.

Iatrogenese

En dat is nog maar het begin van de aanklacht. Iatrogenese is ziek worden door medisch ingrijpen, ook wel: de negatieve invloed van de gezondheidszorg op de gezondheid. Dit gebeurt rechtstreeks, door talloze behandelingen en medicijnen die ons niet gezonder maar zieker maken. Maar minstens even erg is het indirecte effect, volgens Illich, bijvoorbeeld “wanneer de medische bureaucratie onze stress verhoogt en daarmee de gezondheid ondermijnt, wanneer ze onze afhankelijkheid van zorg versterkt en nieuwe behoeften creëert die schadelijk en pijnlijk zijn, wanneer ze het vermogen ondermijnt van mensen om ongemak en pijn te verdragen, wanneer ze onverdraagzaamheid tegenover het lijden en tegenover lijdende mensen vergroot, en wanneer ze ons zelfs het recht op zelfzorg ontneemt.”

Als je dit leest in een tijd dat sportscholen en zwembaden op advies van medische experts zijn gesloten evenals massagesalons, yogastudio’s en het gros van de alternatieve zorgpraktijken, terwijl slijterijen, snoepwinkels, snackbars en botoxklinieken lustig blijven draaien, krab je je toch even achter de oren. What would Ivan say?

Pijnlijk om te lezen is het hoofdstuk over sterven. De dood, zegt Illich, komt nu alleen nog maar “als zelfvervullende profetie van de medicijnman”. Een ‘natuurlijke dood’ is verworden tot het punt waarop een lichaam geen behandeling meer verdraagt. We sterven niet meer doordat we de laatste adem uitblazen of ons hart stopt, maar als de EEC-lijn vlak wordt. Ontroerend is een verhaal over een oude dame die op haar sterfbed van haar neef een glas wijn krijgt, hem met glanzende ogen bedankt en zegt: “Als je zo oud bent als ik zul je begrijpen dat de dood net zo noodzakelijk wordt als slaap.” Een half uur later is ze voorgoed ingeslapen. In onze ziekenhuizen daarentegen, schrijft Illich, heeft de mechanische dood alle andere soorten dood overwonnen.

Tovernaarsleerling

Wij zijn als de tovenaarsleerling, stelt hij, die een magische bezem aan het werk heeft gezet, maar die kunst is ons boven het hoofd gegroeid en overspoelt ons met rampen. En we kennen de toverspreuk niet waarmee we onze eigen dolgedraaide scheppingen kunnen terugdraaien.

Lees dit boek, tovenaarsleerlingen De Jonge, Rutte, Van Dissel, Gommers, Koopmans. Word er nederig van. Bezin u. Laat ons de verantwoordelijkheid voor ons leven en ons lichaam zelf weer dragen.

Lisette Thooft

Lees meer

Lisette Thooft is rebalancer en auteur. Zij publiceerde twintig boeken over spiritualiteit, liefde en relaties. Meest recent: Vrienden worden met je lijf. In 2022 verschijnt: De hemel in je handen, over toegang krijgen tot het onderbewuste. Lisette was ruim zes jaar redacteur van Volzin en thans vooral werkzaam als rebalancer. Lisette is columnist van de Bezieling.

Reacties

  1. De uitbesteding van de verantwoordelijkheid voor de zorg voor ons lichaam aan medici vervreemdt ons vsn ons eigen lichaam. Ik heb al sinds mijn geboorte slechte voeten. Dus: steunzolen, spalkjes, een operatie etcetera. Niemand heeft mij ooit gezegd dat ik mijn eigen voeten soepel en pijnvrij kan houden door ze te masseren. Dat heb ik op gevorderde leeftijd zelf ontdekt, gelukkig. Beetje laat, alleen.

    1. Fantastisch om het ontdekt te hebben! We kunnen zoveel zelf doen als we ons lichaam niet beschouwen als ding of lastpost, maar als intelligent instrument om onze avonturen op Aarde mee te beleven.6

  2. Ivan Illich was een profeet. Over onderwijs, mobiliteit en dus ook over geneeskunde. Maar, zoals elke profeet, niet altijd genuanceerd. Dat hoeft ook niet. Op voorwaarde dat je zijn uitspraken niet gaat hanteren als nieuwe dogma's.

  3. Dankjewel Lisette
    Voor het onder de aandacht brengen van dit boek .
    Notabene uit 1975 .
    En ? Wat nu ? Medische vooruitgang is niet in harmonie met wat een mens aankan ?
    Maar we zijn op weg om robotjes te worden dus .....
    Patiënt, let op en hou de regie als dat kan : tot hier en niet verder .
    En wat de “tovenaarsleerlingen”betreft : zij zullen hopelijk naar eer en geweten maatregelen nemen , we zullen echter nooit weten wat het effect van ander beleid zou zijn geweest .

  4. En zou het dan echt onmogelijk zijn dat "tovenaarsleerlingen" Koopmans en Gommers hebben bijgedragen aan het ontwikkelen van medicijnen en vaccins die mogelijk vele duizenden het leven redden en zo bijdragen aan christelijke spiritualiteit in de praktijk?

  5. Lezerstip: Ook Nassim Nicholas Taleb bespreekt in zijn boeken Incerto op heldere wijze het begrip iatrogenese. De moeite waard om kennis van te nemen.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

De vriendenkring is in het leven geroepen om de basis van de Bezieling te verstevigen. De vrienden dragen in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling en financiële stabiliteit van het platform.

Het lidmaatschap bedraagt 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend maak je de Bezieling mee mogelijk en daarmee de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross