Steun ons

Theoloog Jan Offringa: "Amos Oz bekeerde zich na een slappe lach"

26 oktober 2022
4 minuten
Amos Oz.
Amos Oz.

“Wonderschoon ondanks alle ellende die mensen meemaken”, zegt Jan Offringa, theoloog en hoofdredacteur van website Liberaal christendom over zijn favoriete boek ‘Een verhaal van liefde en duisternis’ van de veelgelezen Israëlische schrijver Amos Oz. Offringa bekritiseerde de gangbare Israëltheologie binnen de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) en pleitte ervoor de ‘onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël’ te schrappen uit de kerkorde.

Door Cees Veltman

Jan Offringa.

“Ik heb het boek recent gelezen, het lag al een tijd te wachten. Het boek is al in 2005 in het Nederlands verschenen. Na mijn kritische artikel over de Israëltheologie heb ik met collega’s een geweldige studiereis naar Israël meegemaakt. De hele geschiedenis van Israël kwam voorbij, de gespletenheid in het land, het antisemitisme en alle grote vragen daaromheen. Ik heb er veel mensen gesproken, waardoor een genuanceerd beeld ontstond. Daarna kwam ik er eindelijk aan toe de autobiografie van Oz te lezen en dat heeft me enorm gepakt, op alle fronten.

Het is een aandoenlijk en heel mooi persoonlijk verhaal over een parmantig jongetje met een onder andere door de Holocaust getraumatiseerde moeder en een miskende vader. Een andere lijn in het boek is de geschiedenis van Israël die nog altijd actueel is. Hij tekent de jaren dertig prachtig. Joden moesten voortdurend op hun hoede en zoveel mogelijk onzichtbaar zijn om te kunnen overleven. Zijn ouders konden op tijd uit Oost-Europa het antisemitisme ontvluchten. Ze moesten in Palestina van nul af aan beginnen en kregen te maken met veel tegenslag en ellende. Oz probeerde als een beetje verwaand en vroegwijs kind de slechte relatie van zijn ouders te herstellen. Hij heeft alle trekken van wat Ischa Meijer noemde, ‘een jongetje dat alles goed zou maken’.

Wat me ook boeit is dat Oz de achterneef was van de grote Joodse schrijver Joseph Klausner, de eerste grote Joodse geleerde die een boek over Jezus schreef. Wij kennen nu vooral latere Joodse schrijvers over Jezus, zoals Pinchas Lapide en David Flusser. Klausner schreef al over Jezus in 1922. Hij was helemaal niet negatief over Jezus. Hij zag hem als een gewone Joodse jongen die uitgroeide tot een van de grootste Joodse denkers, net als Spinoza. Hij schreef: ‘In zijn ethische code vind je een subtiliteit, een onderscheidend vermogen en een originaliteit die ongeëvenaard is in alle Hebreeuwse ethische wetten en regels.’ Dat inzicht sloeg als een donderslag bij heldere hemel in, zowel bij Joden als niet-Joden.

Ik smul van de theologische delen van het boek van Oz, waarin vaak op het denken van Tolstoj wordt teruggegrepen. Bovendien zit er veel humor in het boek, bijvoorbeeld over de smetvrees van een van zijn oma’s. Geen dijenkletsers, maar het is wel een gniffelboek.

Oz vertelt hoe zijn oom Joseph thuis op sabbatmiddag aan familie en vrienden zijn kijk op de wereld, op de geschiedenis, op het zionisme en de Bijbel doceerde. Mateloos interessant om te lezen. In het boek is religie belangrijk. Zijn grootvader zei: ‘Ik haat God! Laat hij doodgaan! Die tiran uit Berlijn is al verbrand, maar daarboven zit nog een Hitler! Nog veel erger!’ God speelt in Israël altijd een rol, of de mensen nu geloven of niet. Het volk is een smeltkroes van culturen en heftig verdeeld over religie en politiek. Als de Israëli’s de Palestijnen niet als vijanden hadden, zouden ze elkaar in de haren vliegen, hoorde ik meerdere malen tijdens de studiereis.

In het persoonlijke deel van het boek speelt zijn moeder een grote rol. Oz houdt de precieze toedracht rond de zelfmoord van zijn moeder heel lang onder de pet, maar je voelt als lezer al snel dat het niet goed gaat aflopen. Knap hoe hij het verhaal opbouwt. Pas in het allerlaatste hoofdstuk van het boek vertelt hij wat er met haar gebeurde, depressief en getraumatiseerd als zij was. Ze had de verkeerde man getrouwd en ook andere deuken in haar leven opgelopen. Heel triest, maar ontzettend indrukwekkend en wonderschoon beschreven.

Indrukwekkend is ook wat Oz over Frankrijk en met name Engeland zegt. Vooral het ‘perfide Albion’ (Franse scheldnaam voor Engeland - red.) heeft een kwalijke rol gespeeld in het Midden-Oosten. Joden in Jeruzalem hadden niet alleen een hekel aan Arabieren, en vice versa, maar hadden ook een bloedhekel aan de Engelsen. Prachtig beschrijft hij de enorme gespannenheid over de stemming in de Verenigde Naties over een eigen staat Israël. En de enorme opluchting daarna toen de stemming positief uitviel.

Ik volg al jaren met interesse wat er in en om Israël gebeurt, en de verharding baart me zorgen. Oz heeft een grote ommekeer doorgemaakt. Hij groeit sterk nationalistisch en zionistisch op, maar krijgt de slappe lach bij een lezing van de latere premier Menachem Begin. Die gebruikt een oud soort Hebreeuws waardoor hij lijkt te zeggen dat machthebbers die elkaar onderling bewapenen, elkaar aan het ‘neuken’ zijn. Die bijeenkomst is het begin van de ommekeer van Oz, waarna hij de grote voorman wordt van de Israëlische vredesbeweging Vrede Nu die een tweestatenoplossing wil voor het Israëlisch-Palestijnse conflict. Net zoals Oz een ommekeer meemaakte, heb ik zelf ook ingezien dat de gebruikelijke Israëltheologie vaak eenzijdig is. Daarom heb ik ervoor gepleit de vage en multi-interpretabele ‘onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël’ te schrappen uit de kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland. Dat is nog niet gelukt en zal nog wel even duren.”


Amos Oz, Een verhaal van liefde en duisternis, De Bezige Bij, 645 blz., € 24,99.

Joseph Klausner, Jesus of Nazareth, His Life, Times and Teaching, Internet Archive pdf, gratis.

Jan Offringa, Evert van Baren, God is niet te vangen, onorthodoxe gesprekken over veranderend geloof, Skandalon, 256 blz., € 18,95.

liberaalchristendom.nl

Cees Veltman

Lees meer

Cees Veltman (1948, Haarlem), was werkzaam bij het Noordhollands Dagblad, weekblad Hervormd Nederland en Volzin. Sinds 2017 medewerker van de Bezieling voor actuele interviews en de boekenrubriek Mijn boek. Hij ziet de unieke mogelijkheden van alle levensbeschouwingen en religies voor persoonlijke ontwikkeling tot volledig menszijn en voor de opbouw van een vrije, rechtvaardige en barmhartige (wereld)samenleving. Een non-raciale samenleving gebaseerd op gelijke kansen voor iedereen en op gelijke behandeling van iedereen. Motto: in dit leven, dat een komedie is, heeft iedereen een beter ik.

Reacties

  1. Prachtig betoog, waarvoor dank. De genoemde tweestatenoplossing lijkt me echter (helaas) al een gepasseerd station gezien de doorgaande kolonisering. Een levensvatbare Palestijnse staat is geen optie meer. Misschien dan toch één geheel nieuwe, binationale, staat met ook een nieuwe vlag?

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Eerste week Advent 2022

Treurt
Treurt met de hemelen
Treur  alle mensen van goede wil
Treur en blaas op de midwinterhoorn

Treur om wie neerschieten zonder aanzien
Treur om wie kinderen, moeders, hoogbejaarden neerknallen
Treur om wie alle oorlogsrechten verpletteren
Treur om wie flats en scholen en ziekenhuizen niet ontzien
Treur om wie dorpen en steden verwoesten
Treur om alle verlies van menselijkheid

Treur  en blaas met heel je ademkracht omdat je de hoop niet opgeeft
Treur omdat je in vrede blijft geloven
Treur uit liefde voor alle kwetsbare onschuldige mensen
Treur zonder voorkeur
God houdt van iedere  mens die licht en liefde wil zijn

Treurt nu zoveel mensen op de vlucht moeten
Treurt om wie veilige herbergen in brand steken
Treurt zolang er getreurd moet worden
Zalig de treurenden die het goede voor ogen houden
Zalig de treurenden die gericht zijn op de Algoede


Marinus van den Berg
EERSTE ZONDAG VAN ADVENT
27 november 2022

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

De vriendenkring is in het leven geroepen om de basis van de Bezieling te verstevigen. De vrienden dragen in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling en financiële stabiliteit van het platform.

Het lidmaatschap bedraagt 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend maak je de Bezieling mee mogelijk en daarmee de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Aanmelding nieuwsbrief

Ja, ik wil op de hoogte blijven van nieuwe artikelen op de Bezieling!

cross