Steun ons

Rouwen om Wim Brands

7 april 2016
5 minuten

De dinsdag wilde maar niet op gang komen voor Marinus van den Berg. De avond ervoor had hij gehoord dat Wim Brands, dichter en presentator van het VPRO-programma Boeken, was overleden. En ’s ochtends werd duidelijk dat het geen natuurlijke dood was geweest. Brands was geen broer of studievriend. Toch is er zoiets als rouw. ‘Nu jij weer’, dicht Marinus. “Wim Brands hoort bij die mensen die me hebben geholpen meer te zien dan er te zien is."

Door Marinus van den Berg

Je kunt het laatste uur van de dag beter geen televisie kijken. Een glas melk drinken, een korte omloop, rustbrengende muziek of een korte meditatie over de dag. Dat zijn de adviezen, die ik ook gisteren niet had opgevolgd. Jules Schelvis was op NPO2. Hij was overleden maar zijn stem die blijft verhalen van die horror uit de vorige eeuw, blijft spreken. Wim Boevink van Trouw heeft indrukwekkend over hem geschreven.

Ambassadeur van het boek

Toch was het een ander bericht dat onrust in de late avond bracht: Wim Brands (57) is onverwacht overleden. Dat het geen natuurlijke dood was werd me de volgende ochtend pas duidelijk. Ik schreef een korte e-mail naar de lezersrubriek van Trouw. “Ik ben geschokt om de dood van Wim Brands.” In de voorbije jaren was ik meerdere keren onder zijn gehoor bij Donner aan de Lijnbaan. Na Pieter Steinz kwam Wim Brands met een geheel eigen stijl. Hij liet ons kennis maken met de mensen achter de boeken. Hij was een van de meest hartstochtelijke ambassadeurs van het boek en het lezen. Lezen en boeken die mijn wereld verbreed en verdiept hebben.

Ik kende hem alleen in deze rol. Ik had mogen lezen over zijn jeugd in zijn laatste gedichtenbundel. Wim was een fijngevoelig mens. Als het niet zo een beladen woord zou zijn zou ik hem een spiritueel mens willen noemen: een bezieler en een bezielend mens. Hij heeft me heel wat zinnige zondagmiddagen bezorgd in de kelder van Donner en later op de uitgespaarde ruimte in de nieuwe vestiging aan de Coolsingel. Hier in Rotterdam waar ook beseft wordt dat je woorden die er toe doen nodig hebt om tot daden die er toe doen te komen. Niet alleen maar geen woorden maar daden.

Rouw

Mijn dag, de dag erna, de dinsdag wilde maar niet echt op gang komen. Hij was mijn broer niet, geen vriend, geen collega of studiegenoot. Hij kende mij niet eens. Ik complimenteerde hem – zonder me voor te stellen- een paar jaar geleden vanwege zijn gesprek met David Grossman over diens boek Vallen uit de tijd. Grossman zocht naar woorden na de dood van zijn zoon in de oorlog. Brands ontving die complimenten oprecht vriendelijk.

Ben ik in de rouw om zijn onverwachte dood? Wanneer rouw je? Rouwen is een reactie op het verlies van een betekenisvol iemand. Dat was hij zeker en dat besef ik achteraf meer dan voorheen. Veel is achteraf, schreef ik in mijn dagboek. Mijn dag was als het weer vandaag: er lag een grijsgroezelige flee over het hemelsblauw. Een soort vloerkleed dat eens mooi wit was geweest. Ik stelde mijn ochtendritueel uit, las de krant en enkele e-mails, beantwoordde enkele telefoons. “Alweer”, zei iemand. Verwijzend naar Joost Zwagerman.

Behoefte om te delen

Ik las in de gedichtenbundels van Wim Brands en enkele gedichten van Willem Wilmink. Ook nog niet vergeten. Ik las Brands nu opnieuw en anders. De dood laat je anders kijken. Ik schreef een paar gedachten en e-mailde ze, schreef een korte reactie op internet. Ik voelde behoefte om te delen. Leo van de Wetering van Donner reageerde en deelde dat de medewerkers van Donner verdrietig waren. In mijn huis ontstak ik de kaars met de tekst: iedere naam een licht. Op het einde van de dag haalde ik witte rozen met een roze rand. Rouwrozen. Ik kreeg lieve reacties op mijn tekst (zie hieronder).

In de middag liep ik via de Willemsbrug naar het centrum van de stad, sprak bij Donner met medewerkers en een bezoeker die Wim hadden gekend en ook zeer gewaardeerd. Zo ook met Monique bij Van Gennip aan de Oude Binnenweg. Hij was daar vorig jaar nog geweest en had het naar zijn zin gehad. Ik kocht bij Donner: Onbepaald door het lot van Imre Kertész, geboren in 1929 in Boedapest, ook overlevende zoals Jules Schelvis (1921). Kertész vorige week overleden. Bij van Gennip de nieuwste Patrick Modiano (1945) - evenals Kertész Nobelprijswinnnaar - meester in de herinneringskunst: Een jeugd. “Kan je na je vijfendertigste nog iets nieuws overkomen…?”, vraagt een jarige in dit boek zich af (p. 8)

Het lezen gaat door

Ik loop terug naar huis, haal kaas op de dinsdagmarkt op het Eendrachtsplein. De biologische kaasman komt wekelijks vanuit Heeten naar hier. We spreken even over de postbode uit Heeten, die nu jihadstrijder is in Syrië, zaterdag geïnterviewd door de NRC. Hoe verscheurend moet dit voor de naasten zijn? Ik haal brood en laat het snijden. Bij Loos tegenover de Veerhaven drink ik koffie en lees… Het lezen gaat door.
Het lezen blijft verweven met die man die de lezersvlam bleef voeden. De zon krijgt toch nog wat meer kracht. Bij de Jumbo haal ik vis en praat kort met een hoogbejaarde dame die zeer kort van adem is. Ik ken haar van de tramhalte op zondagmorgen en een lezing in haar kerkelijke gemeente. Ze heeft 20 minuten nodig om te komen en 20 minuten om terug te gaan. Ze wil niet thuis blijven zitten. Ze wil mensen blijven ontmoeten.

Vermoedelijk kent ze Wim Brands niet van de zondagmorgen, want dan is ze naar haar kerk. Ook mijn bloemist kent Wim waarschijnlijk niet. De zondag is zijn enige vrije dag voor hem en zijn gezin. Hij geeft me gratis een bos tulpen die hun beste tijd hebben gehad. Mijn dag die maar niet vlotten wilde heeft me toch veel gebracht. Wim Brands hoort bij die mensen die me hebben geholpen meer te zien dan er te zien is.

NU JIJ WEER

 

Nu jij weer

Nu weer een meer

Jullie

Jullie die bekend waren

wat dat ook is

Jullie die ik niet kende

van wie ik hoorde

Jullie van de statistieken

De schrijvers die er uit stapten

De mensen over wie niemand schreef

De mensen voor wie dit leven geen leven meer was

De mensen die geen andere weg meer zagen

Nu jij weer

Zo onverwacht

En altijd weer

Die vraag naar het waarom

Die vraag zonder een antwoord

Altijd weer die verbijstering

Jullie lopen nog met ons mee.

Jouw levensboek is nog niet gelezen.

 

Marinus van den Berg,
Bij de dood van Wim Brands,
5 april 2016.

Marinus van den Berg

Lees meer

Marinus van den Berg (1947, Wijhe) was tot 2016 geestelijk verzorger in verpleeghuis Antonius-IJsselmonde in Rotterdam. Hij studeerde aan het gymnasium van de paters karmelieten in Zenderen, theologie aan de Katholieke Hogeschool Utrecht en de universiteit van Yale (VS). In 1977 werd hij priester gewijd. Hij is als geestelijk begeleider gespecialiseerd in het bijstaan van stervenden en rouwenden. Marinus schrijft met regelmaat bijdragen voor de Bezieling: persoonlijke overwegingen en observaties en woorden ter inspiratie. Ook is hij auteur van tientallen boeken over de omgang met verlies, rouw en dood. Enkele recente publicaties: Rouwen in de tijd; Lijden verlichten; Meegaan tot het eind; en Na werk tijd. Zijn motto: “Van zwijgen naar benoemen: dat kan lijden verlichten.”

Reacties

  1. Dank Marinus, voor de bijzondere woorden over je gevoelens bij het overlijden van Wim Brands.

    Zo herkenbaar, ook bij mij gaat Wim Brands mee, de dag door. Ik ken hem alleen van zijn boekenprogramma. Een bijzonder mens.
    Een groot gemis.

  2. Marinus, heel goed verwoord je wat ook mij trof. Wat een goede gesprekken voerde hij met schrijvers. Verzorgde taal met dito lichaamstaal. Net uit de kerkelijke viering mocht ik telkens nog een goede boodschap beluisteren en zien! Wat een naar raadsel is depressie en het gevolg. Waaraan hebben wij het verdiend om te leven met een inschikkelheid. Mogen we dat vrede noemen?

  3. Dank voor de mooie reactie,het was zo herkenbaar.
    Het voelde voor mij dagen lang alsof ik zelf tekort geschoten was. Dit had toch niet mogen gebeuren.
    Nog vele zondagmorgens zal ik hem echt missen.
    Zijn[programma boeken was mij lief,en daar hoorde Wim bij.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

Als ‘Vriend van de Bezieling’ heb je een streepje voor. Je deelt mee in drie extra’s, exclusief voor de vrienden:

  • ontmoet je favoriete Bezielingmedewerker
  • ontvang gratis ons jaarboek
  • neem deel aan het tentoonstellingsbezoek.

Het lidmaatschap kost 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend draag je bij aan een stabiele basis voor de Bezieling en daarmee aan de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross