Steun ons

(Post)modern werk in de traditie van spectaculaire religieuze kunst

23 juni 2021
3 minuten

Op het oog zien we een schilderij van kunstenaars in hun atelier, een kerk, aan het werk. Maar het schilderij - zelf een groot altaarstuk dat in een kerk hangt -  van de Duitse kunstenaar Thomas Jessen zit vol verwijzingen naar tot de verbeelding sprekende geloofsvoorstellingen.   

Door Eric Corsius

“Als kunstenaar kan ik niets anders inbrengen dan mezelf en moet ik mezelf inbrengen. Zonder mij is er geen kunst. Ik maak mezelf kwetsbaar en geef mezelf prijs. Daardoor heeft mijn werk iets eerlijks. Vreemd genoeg voelen anderen zich daardoor soms gekwetst. Maar mijn werk bijt niet. Het is slechts kunst. Ik doe alleen maar een vreedzaam bedoeld aanbod.” Zo kunnen recente uitspraken van de Duitse kunstenaar Thomas Jessen worden samengevat. Hij kwam onlangs in het nieuws door een monumentaal altaarstuk, dat hij vervaardigde voor de parochiekerk in het dorpje Drolshagen in het Sauerland.

Alleen al door zijn vormtaal is het werk indrukwekkend en intrigerend. Jessen maakt gebruik van een techniek uit de barok, het gezichtsbedrog of trompe l’oeuil. Op de voorgrond staan fotorealistisch weergegeven, levensgrote figuren in eigentijdse kledij, waardoor de grens vervaagt tussen enerzijds de fictieve ruimte van het schilderij en anderzijds de ruimte van ons, de toeschouwers. Dit is niet alleen een klassieke ‘truc’, maar ook een, zo men wil, ‘postmoderne’ vorm van ironie en verwarring. De verwarring wordt versterkt door het al even klassieke ‘droste-effect’, in dit geval door het doorkijkje naar een andere ruimte en door het weergeven van bestaande schilderijen in het schilderij. Je wordt er een beetje duizelig van. (Niet voor niets is het woord voor duizeling en voor bedrog in het Duitse hetzelfde: Schwindel.)

Verwijzingen

Jessens werk is echter meer, dan een esthetisch, vrijblijvend spel met vormen. Echt spannend en duizelingwekkend wordt het altaarstuk door de manier, waarop het ons ook inhoudelijk op het verkeerde been zet. Wat zien we immers?

Op het oog zijn we getuigen van een werkplaats, een atelier, een kerk waarin kunstenaars aan het werk zijn om haar te verfraaien. (Ook dat is al zo’n ‘postmoderne’ tactiek: de kunst die naar zichzelf verwijst.) Van links naar rechts zien we een jonge vrouw, die iets in steen uithouwt, en een vrouw van rond de veertig die op een ladder staat en iets aanreikt aan de derde persoon: een oudere handarbeider, die een schilderij van Caravaggio klaar houdt om te worden opgehangen - of die dit schilderij juist wil wegbrengen. De personages zijn gekleed, zoals de situatie dat vereist: in degelijke en gemakkelijke werkkleding. De oude arbeider heeft zelfs zijn bovenlijf ontbloot.

De kunstenaar is echter niet zuinig met verwijzingen, die al na een paar ogenblikken duidelijk maken, wie de personages exact zijn. De letterlijk en figuurlijk centrale figuur is de maagd en moeder Gods Maria, die via de trap opstijgt naar de hemel. De bluejeans zitten haar als gegoten. Was en is blauw niet vanouds Maria’s lievelingskleur? Zij geeft haar riem aan de man rechts. Deze wordt hiermee ontmaskerd als de apostel Thomas. Volgens de legende ontving deze immers bij Maria’s hemelvaart haar gordel, ten bewijze van het feit dat zijn ogen hem niet bedrogen. Wie het nog niet gelooft, die moet even kijken naar het schilderij in zijn rechterhand. En dan is er de jonge dame ter linkerzijde. Wat zij in steen uithakt is de zweetdoek van Veronica. Zij ís Veronica.

Tenhemelopneming van Maria

Kortom: we staan voor een monumentaal schilderij in de traditie van de voorstelling van de Tenhemelopneming van Maria, vanouds een tot de verbeelding sprekend onderwerp dat goed was voor spectaculaire kunstwerken, gecombineerd met elementen van het Lijdensverhaal. Maar wordt er op deze manier niet de spot gedreven met het verheven onderwerp en de heilige personen? Hadden de personen zich niet beter kunnen aankleden voor deze gelegenheid? "Hoezo?" vraagt de pastoor van de kerk zich af: "In het dagelijks leven heeft de Moeder Gods heus niet rondgelopen met een kroontje op haar hoofd of een hermelijnen mantel om haar schouders. Maria en de andere heiligen waren gewone mensen, zoals u en ik."

Of de pastoor en de kunstenaar iedereen kunnen overtuigen, is de vraag. Het werk van Jessen leidt ook tot een scheiding der geesten. Vooral echter, zo benadrukt de pastoor, leidt het ertoe, dat mensen naar de kerk komen, al is het maar uit nieuwsgierigheid, en dat ze weer eens discussiëren over het geloof. In de parochiekerk van Drolshagen bruist het weer van het leven. De kerk is weer wat ze moet zijn: een werkplaats, waar gehakt wordt en soms spaanders vallen. Waar mensen zich blootgeven. Zoals op het schilderij van Jessen.

-------------------------------

Zie ook voor onder meer beeldmateriaal:

www.thomasjessen.de/drolshagener-altar

Wikipedia 'Heilige gordel'

 

 

 

Eric Corsius

Lees meer

Eric Corsius (1964) is theoloog en werkzaam voor religieuzen in Nederland en ommelanden. Eric woont in het cultureel en landschappelijk rijk bedeelde Roergebied. Hij is lid van diverse linkse kerken, maar bezondigt zich soms aan politiek-incorrecte ketterijen. Eric is te vinden op Twitter en zijn eigen weblog (ericcorsius.nl). Hij vindt van alles en ontdekt altijd nog meer. Voor de Bezieling verzorgt hij een cultuurrubriek.

Reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

De vriendenkring is in het leven geroepen om de basis van de Bezieling te verstevigen. De vrienden dragen in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling en financiële stabiliteit van het platform.

Het lidmaatschap bedraagt 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend maak je de Bezieling mee mogelijk en daarmee de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross