Steun ons

Oog voor detail

25 oktober 2013
3 minuten

Waartoe verleidt het melkmeisje van Vermeer? "Ze dringt zich niet op, keurt ons geen blik waardig en gaat onverdroten door met haar taak, die erin bestaat om de eeuwig stromende melk uit haar onuitputtelijke kan in de schaal te gieten." In zijn cultuurcolumn voert Eric Corsius ons mee lang de orkaan van Mahler, de overweldigende doeken van Rubens en de heilige grond van Johannes Vermeer.

Door Eric Corsius

‘Je moet niet proberen de mensen op de achterste rij te bereiken. Je moet hen verleiden om stil te worden en als het ware naar jou toe te komen.’ Deze raad gaf een vermaarde actrice eens tijdens een masterclass. Bij het advies van de meester-actrice komt een beeld in mij op: het beeld van een kind dat in de tuin een lieveheersbeestje heeft gevonden. Het maakt van zijn handpalmen een doosje, waarin de vondst voorzichtig en teder gevangen wordt gehouden, komt op kousenvoeten naar je toe, zet zijn handen op een kier en vraagt fluisterend je aandacht voor het kleinood. Vanzelf buig je dan zwijgend en behoedzaam naar voren om de vondst te aanschouwen.

Ik heb de raad destijds in mijn oren geknoopt en roep hem iedere keer in herinnering als ik - in een gesprek of tijdens een lezing of preek – in de verleiding kom mijn gesprekspartner of toehoorders bij de lurven te pakken en te overdonderen, om mijn boodschap kracht bij te zetten door middel van een overkill aan woorden, om met een ronkend betoog mijn gelijk te bezweren - of gewoon: om met stemverheffing te spreken.

Parelmoeren huid
De raad is vooral een les voor kunstenaars. De groten onder hen weten de balans te vinden tussen het grote, opdringerige gebaar enerzijds en het stille, uitnodigende, kleine gebaar anderzijds. De overweldigende doeken van Rubens bijvoorbeeld verleiden me iedere keer weer om in te zoomen op de doorzichtige, parelmoeren huid, waarin de schilder onovertroffen is. En de orkaan waarmee de tweede symfonie van Mahler eindigt: deze waardeer je vooral als je een half uur eerder helemaal naar binnen bent gezogen in de ultra-intieme solo van de alt.

Er zijn ook kunstenaars die zich vrijwel uitsluitend hebben toegelegd op het kleine gebaar. Eén van hen is Johannes Vermeer: de meester met het kleine oeuvre en het sobere palet; de schilder van het bescheiden formaat en met het microscopische oog voor detail. Hij verleidt ons altijd, om zijn naar binnen gekeerde blik te volgen. We kunnen sinds kort enkele van zijn doeken weer bewonderen in de context van de eregalerij in het Rijksmuseum in Amsterdam.

Die context is vervreemdend en verwarrend. De eregalerij is immers een vorm van ronkend machtsvertoon. Ze roept ook de adrenaline in de bezoekers wakker. Luidruchtig verdringen ze zich voor de weerloze kleine doeken van Vermeer en van de al even ingetogen Saenredam. Ze maken met hun mobieltje ‘selfies’, waarop ze staan te glimmen naast beroemdheden, waaronder het ‘Melkmeisje’.

Het ‘Melkmeisje’ zelf geeft daarbij geen krimp. Ze dringt zich niet op, keurt ons geen blik waardig en gaat onverdroten door met haar taak, die erin bestaat om de eeuwig stromende melk uit haar onuitputtelijke kan in de schaal te gieten.

Flinterdunne straaltje melk
Vermeer doet hier exact wat de actrice in haar masterclass zei. Hij komt niet op ons af, maar nodigt ons uit om onze schoenen uit te doen en de heilige grond van zijn werk te betreden. We worden verleid door het subtiele spel van licht en lijnen, dat alle aandacht vestigt op het flinterdunne straaltje melk. We volgen de geconcentreerde blik van het meisje. Vervolgens gaan onze ogen open voor alle andere details, zoals de schaduw van een in de muur geslagen spijker.

Als ik weer eens naar ‘het Rijks’ ga, is het op een sombere dinsdagochtend in november. Dan wil ik even alleen zijn met het Melkmeisje. Om van haar te leren om minder lawaai te maken. Om oog te leren hebben voor detail. Om te leren hoe ik anderen op fluistertoon kan verleiden tot aandacht voor het onooglijke.

Eric Corsius

Lees meer

Eric Corsius (1964) is theoloog en werkzaam voor religieuzen in Nederland en ommelanden. Eric woont in het cultureel en landschappelijk rijk bedeelde Roergebied. Hij is lid van diverse linkse kerken, maar bezondigt zich soms aan politiek-incorrecte ketterijen. Eric is te vinden op Twitter en zijn eigen weblog (ericcorsius.nl). Hij vindt van alles en ontdekt altijd nog meer. Voor de Bezieling verzorgt hij een cultuurrubriek.

Reacties

  1. Prachtige column, Eric! Je beschrijft helder hoe de de kunst onze doorgaans opdringerige cultuur, die tot in haar diepste ziel doorspekt is van reclame, kan (her)ontdekken wat de waarde van authentieke kunst kan zijn. Dat dit bovendien onze communicatie en ons bewustzijn op subtiele wijze kan blijven verfijnen.

  2. Mooi stukje Eric, klopt helemaal hoe dit verstilde doekje, waarin toch alles stroomt, zich niet opdringt maar ons verleidt om dichterbij te komen. Doet me ook erg denken aan de vier video's 'Catherine's Room' van Bill Viola in De Pont in Tilburg, ook zo'n verstild maar fascinerend kunstwerk. Ken je dat?

Laat een antwoord achter aan ralf bodelier Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

Als ‘Vriend van de Bezieling’ heb je een streepje voor. Je deelt mee in drie extra’s, exclusief voor de vrienden:

  • ontmoet je favoriete Bezielingmedewerker
  • ontvang gratis ons jaarboek
  • neem deel aan het tentoonstellingsbezoek.

Het lidmaatschap kost 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend draag je bij aan een stabiele basis voor de Bezieling en daarmee aan de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross