Steun ons

Om te huilen

30 mei 2023
4 minuten
College tour. Foto KRO-NCRV
College tour. Foto KRO-NCRV

Het was eind vorige week gedurig in het nieuws. De dochters van vicepremier Sigrid Kaag hadden tijdens een opname voor het televisieprogramma College tour laten weten dat zij gezien alle bedreigingen bang waren dat hun moeder iets zou overkomen. Op Pinksterzondag werd het programma uitgezonden. Erik Borgman zag Kaag worstelen met haar emoties en vraagt zich af: "Wat is er toch aan het gebeuren in Nederland?"

Door Erik Borgman

Het is al langer een trend. Politici en bestuurders worden steeds agressiever bejegend. Ze hebben te maken met bedreigingen aan hun eigen adres of aan dat van hun dierbaren. Soms worden zij zelfs thuis opgezocht of wordt hen op een intimiderende manier de weg versperd. Sigrid Kaag is zelfs een keer met fakkels verwelkomd. Zij was een heks, was de boodschap, en de brandstapel moest maar eens worden aangestoken.

Ik vind het verbijsterend. Iedereen kan begrijpen dat dit enorme impact heeft op alle betrokkenen. De dochters van Kaag bevestigden dat alleen maar. Toch gebeurt het. Het gebeurt bovendien op zo’n grote schaal dat de daders niet alleen mensen kunnen zijn die zich sowieso van niets en niemand iets aantrekken. Of wel, en dan zit Nederland inmiddels vol met dergelijke mensen.

Angst

Als ik hoor en lees wat mensen als Kaag te verduren hebben, slaat de angst mij om het hart. Is dit het land waarin ik leef? Ben ik straks misschien overgeleverd aan mensen die anderen zo menen te kunnen bejegenen. Die als je iets denkt, gelooft of doet waar zij het niet mee eens zijn, vinden dat je geen recht hebt om te bestaan en je dat op alle manieren laten weten? Hadden wij niet ooit afgesproken dat wij volgens de mensenrechten zouden leven? Dat wil zeggen dat we ervan uitgaan dat alle mensen een onvervreemdbare waardigheid bezitten die door ieder ander dient te worden gerespecteerd? Moet ik mij erop voorbereiden dat als ik straks in een wijk of een dorp wil wonen, of een beroep moet doen op een voorziening van onze verzorgingsstaat, ik eerst moet laten zien dat ik het waard ben en dat ik deug?

Degenen die Sigrid Kaag bedreigen, beschouwen haar niet als mens. Tenminste, niet als een mens als zij. Sociale wetenschappers noemen dit mechanisme othering: de ander wordt als volstrekt anders gezien, iemand die onderdeel is van een ‘zij’ die recht tegenover de ‘wij’ staat en deze ‘wij’ bedreigt. We kennen het mechanisme van bijvoorbeeld het antisemitisme en de homofobie: met een groot en omvattend complot zouden ‘de Joden’ proberen de wereld te overheersen. Of: ‘de homo’s’ hebben het voorzien op onze kinderen.

Kloof

Politici en bestuurders vertegenwoordigen dus voor veel mensen blijkbaar een bedreiging.

Er wordt al decennia lang gesproken over de kloof tussen politiek en bestuur enerzijds en de burgers anderzijds. Doorgaans wordt dit voorgesteld als probleem dat door de politiek en het bestuur is gecreëerd en ook door hen zal moeten worden opgelost. Nu is dat zeker geen onzin. Veel politieke maatregelen en bestuurlijke procedures houden niet of nauwelijks rekening met de impact op het leven van mensen die eraan onderworpen zijn.

Maar er is ook iets aan de hand met onze samenleving. Daarin geldt een onbelemmerde vrijheid steeds meer als uitgangspunt. Alles wat deze vrijheid beperkt, wordt gezien als een onrechtmatige en bedreigende inbreuk. Zelfs het minimale inzicht dat mijn vrijheid beperkt wordt door wat ik te respecteren heb aan vrijheid voor anderen, raakt steeds verder uit beeld. Hierdoor wordt het haast ondenkbaar dat de dwang die bestuurders en politici opleggen erop gericht zou zijn iets te beschermen dat van waarde is. Laat staan dat het verschuldigde respect voor deze waarde de opgelegde dwang zou kunnen rechtvaardigen.

Politici en bestuurders moeten dan wel gemotiveerd worden door eigenbelang. Ze zouden hun eigen voordeel najagen en door de macht die zij hebben, verstoren zij het leven van de rest van ons. Dan wordt het logisch om te denken dat wij beter af zouden zijn zonder hen.

Geest

Maatregelen om haat- en dreigmail aan politici tegen te gaan en de verstuurders ervan te vervolgen, zijn van belang. Wij bedreigen elkaar niet ongestraft! Maar zij zullen het maatschappelijke klimaat niet veranderen.

Dat verandert pas als wij ophouden ons bij elk probleem direct af te vragen wie het veroorzaakt heeft en wie daarom de kosten van de oplossing moet opbrengen. In plaats daarvan zouden wij kunnen oefenen met tegen elkaar te zeggen: dat waar jij tegenaan loopt, dat beschouw ik als ook mijn probleem en ik wil graag een rol spelen in de oplossing ervan.

Wij kunnen de maatschappelijke conjunctuur alleen veranderen als we de goede Geest opnieuw de ruimte geven. Geest-met-een-hoofdletter, inderdaad, de Geest wier komst christenen met Pinksteren vieren. We lazen dit jaar op Pinksterzondag volgens het rooms-katholiek lectionarium onder andere uit Paulus’ eerste brief aan de christenen van Korinte:

Er zijn verschillende gaven, maar de Geest is een en dezelfde. […] Aan ieder van ons wordt de openbaring van de Geest gegeven tot welzijn van allen (1 Korinte 12,4.7).

Onze uiteenlopende vermogens en talenten vormen een gezamenlijke Geest: ze zijn er allemaal op gericht het geheel te dienen en te versterken. Diversiteit en eenheid zijn dan twee kanten van dezelfde medaille. Ieders bestaan en ieders inbreng is van belang met het oog op het geheel. Niemand kan gemist worden, laat staan dat ook maar iemand er beter niet zou kunnen zijn. Mensen kunnen het verkeerde doen – soms het heel erg verkeerde en dat bovendien zeer hardnekkig volhouden – maar zij zijn niet verkeerd. Zij zijn en blijven van waarde.

Drastische maatregelen

Om daar weer iets van te laten oplichten, zijn drastische maatregelen nodig. Ik zie hier wel een taak voor de kerk als verzameling van aangesprokenen door de Geest. Paulus schrijft in de brief aan de christenen van Filippi:

Geef niet toe aan partijzucht en ijdelheid, maar beschouw in alle nederigheid de ander als hoger dan uzelf. Laat niemand alleen zijn eigen belangen behartigen, maar ook die van de anderen (Filippenzen 2,4-5).

Niet allereerst het eigen risico voor ogen houden, maar dat van anderen.

Op 4 oktober 2020 publiceerde paus Franciscus de encycliek Fratelli tutti. Daarin zegt hij dat waar een kloof dreigt in de samenleving, het aan ons is deze kloof over te steken. Of in ieder geval de eerste stap daartoe te zetten. We zouden het minstens een tijdje kunnen proberen. Tot de vonk overslaat.


De aflevering van College Tour met Sigrid Kaag, minister van Financiën, werd uitgezonden op 28 mei jl. en is terug te zien via NPO Start

Erik Borgman

Lees meer

Erik Borgman (1957, Amsterdam) is hoogleraar publieke theologie. Erik is rooms-katholiek en sinds 1999 geprofest lekendominicaan. Hij is gehuwd, vader van twee dochters en grootvader van twee kleinzoons. Hij is adviseur en columnist van de Bezieling. Enkele publicaties: … want de plaats waarop je staat is heilige grond (2008); Overlopen naar de barbaren (2011), Waar blijft de kerk (2015); Leven van wat komt (2017); Zielen winnen (2017); Alle dingen nieuw (2020) en De school als bouwplaats (2021). Zijn motto: “Ik probeer te leven vanuit het geloof dat waar we ook zijn, ons leven met Christus verborgen is in God (vgl. Kolossenzen. 3,3).”

Reacties

  1. Natuurlijk greep het gesprek met mevrouw Kaag in 'College Tour' ook mij aan. Bedreigingen uiten zou een taboe moeten zijn. Maar toch ... De afgelopen dertig jaar bekruipt mij het gevoelen dat de mensen met het hoogste c.q. meest intellectuele woord en macht hun gram halen en beslissingen formuleren en doorvoeren die door driekwart van ons volk volstrekt niet meer verstaan, laat staan begrepen kunnen worden. De ethiek van de elite blijkt immers volstrekt losgezongen - op enige uitzonderingen na - van de ethiek van de gewone man en vrouw in de straat!
    En dat geldt zowel in de politiek en maatschappij alsook in de kerken. Zij die alle aandacht en het gezag opeisen lijken alleen uit op het bevredigen van hun eigen doelen en bevestiging van hun eigen superioriteit, waarbij ze vaak schijnen te vergeten dat de minsten onder ons volstrekt niets aan overwegingen of intellectuele bijdragen der elite hebben.
    We moeten bijv. vanuit christelijk zicht delen met elkaar wat we hebben en wat we zijn. In redelijkheid is daar m.i. weinig tegenin te brengen. Doch, geldt dit in gelijke mate voor de armen als voor de lagere en hogere middenklasse mens?
    Heeft Christus ook niet meer te bieden dan het gebod 'Gij zult uw brood c.q. bezit, leefruimte enz. delen'? Dat er in de kerken niet meer ingezoomd wordt op het proces van bekering - ja, daar zelfs niet over gesproken mag worden onder het juk van de bevrijdingstheologieën! - is mij dan ook al sedert lang een doorn in het oog, omdat het een miskenning is van de basis waarop in blijdschap dat 'delen ..' pas echt vorm kan krijgen en houden!
    Het is ook gemakkelijk gezegd: 70.000 migranten dit jaar kunnen we makkelijk aan. Doch, wie zijn die mensen die anderen, minderbedeelden opzadelen met de lasten terwijl zij zelf nauwelijks enige last zullen ondervinden? Is een oplossing voor het migratievraagstuk alleen goed als het per definitie ook meteen het hele migratievraagstuk en meebrengende problematiek definitief oplost? Ik gruw ervan als tijdelijke, voorlopige oplossingen geen geldigheid meer lijken te hebben. Mag er asjeblieft ook (letterlijk en figuurlijk) ruimte zijn en blijven voor groei? Is het zwart-wit denken in de politiek - het absolutistische denken en spreken door m.n. protestantse broeders en zusters - zelf geen oorzaak c.q. aanjager van zwart-wit denken onder gewone mensen op de sociale media? Ik hoor namelijk niet voor niets vaak: 'De elites walsen over ons heen' en: 'we mogen ook helemaal niets meer van jullie!' De 'bedelstaf' accepteren en omarmen is echter geen sinecure, maar vraagt om psychologische c.q. spirituele compensatie, altijd, laat ons dat toch niet vergeten.

    Luisteren naar anderen is vaak moeilijk en pijnlijk, maar toch geloof ik dat de oplossing van veel problemen daar tevoorschijn komt waar mensen werk maken van echt luisteren. Prinses Laurentien c.s. laten dezer dagen gelukkig zien dat de slachtoffers van het toeslagenschandaal juist recht gedaan kunnen worden als men naast deze pijnlijk getroffen mensen / gezinnen gaat staan. Moge dat voorbeeld breed toepassing vinden in politiek en bestuur. Alles begint bij luisteren met je hart en niet alleen naar de begeerten en behoeften van je eigen hart / Ego!

  2. "Luisteren " een actief werkwoord waarbij ik volgende onderstaand krachtig gedicht meedeel.

    Heel graag mijn waardering indien U als bezielende lezer ook het gedicht zou verspreiden : neem het gedicht INTEGRAAL over want meerdere kanalen citeren zo gemakkelijk het gedicht en laten er de paragraaf over de houding van God tegenover luisteren ervan tussen uit.

    Wat jammer in deze tijd waar de waarde(n) VERDRAAGZAAMHEID een herwaardering mag krijgen.

    Het gedicht is geschreven toen deze jonge Braziliaanse man ongeveer 12 jaar was...en wat wij van kinderen kunnen leren hebben wij een paar dagen geleden nog mogen ervaren.

    Luisteren (gedicht)

    Als ik je vraag naar mij te luisteren
    en je begint mij adviezen te geven,
    dan doe je niet wat ik vraag.

    Als ik je vraag naar mij te luisteren
    en jij begint mij iets te vertellen
    waarom ik iets niet zo moet voelen als ik het voel,
    dan neem je mijn gevoelens niet serieus.

    Als ik je vraag naar mij te luisteren
    en je denkt dat je iets moet doen,
    om mijn probleem op te lossen,
    dan laat je mij in de steek,
    hoe vreemd dit ook mag lijken.

    Maar wanneer je eenvoudig aanvaardt,
    dat ik voel wat ik voel,
    ongeacht hoe dat gevoel ook moge zijn,
    dan kan ik ophouden te trachten je te overtuigen
    en kan ik de taak aan om te beginnen te begrijpen,
    wat er achter dit gevoel schuilgaat.

    Misschien is dat de reden
    waarom voor sommige mensen bidden werkt,
    omdat God niets terugzegt
    en Hij geen adviezen geeft
    of probeert om de dingen voor je te regelen.

    Hij luistert alleen maar
    en vertrouwt erop dat je er zelf wel uitkomt.

    Dus, alsjeblieft, luister alleen maar naar me
    en probeer me te begrijpen.
    En als je wilt praten, wacht dan even
    en ik beloof je dat ik op mijn beurt naar jou zal luisteren.

    Leo Buscaglia (1924 – 1998)

  3. Het is zeer zorgwekkend dat politici bedreigd worden. Het is verwerpelijk en er zouden maatregelen moeten komen die dit niet ongestraft kunnen laten. Maar kijk eens naar de politici van het huidige kabinet. Het het vorige was al gevallen op leugens en waar startte dit kabinet mee? Om er iemand, Omzicht, uit de politiek te werken in het geheim laat staan in overleg met hem. Een slechtere start kan je toch niet hebben. En ook hier weer onwaarheden vertellen. Ook hoe meerdere politici met elkaar om gaan is meer dan bedroevend. Als je de politiek volgt, en dat doe ik een beetje, komt het schaamrood je soms op de kaken. De afgelopen drie kabinetten hebben de kloof tussen arm en rijk vergroot. Niet alleen tussen arm en rijk maar ook stad en regio. Nogmaals het is verwerpelijk wie en op welke manier mensen te bedreigen. Ook politici zijn onze naaste waar wij oog voor moeten hebben of ze nu rijk of arm zijn in de stad of op het platteland. Jezus zag altijd eerst een mens staan.

  4. geloven kun je niet alleen, vraagt bevestiging, te vinden in een gemeenschap, die is, nu, alleen te vinden in je dagelijkse omgeving,die jou niet kan volgen,bij gebrek aan interesse,de kerk is door zijn conservatisme onverstaanbaar geworden,geeft de blijde boodschap niet door,wel vraagt die je vijanden niet te beschadigen!!!! wel kan die je aardse leven vernietigen maar `t geloof in een hiernamaals tilt je boven alles uit,zie Jezus van Nazareth,Hij is mijn blauwdruk (parabels) 23 8 23 Feestdag S Monica
    Groeten Ans

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Aanmelding nieuwsbrief

Ja, ik wil op de hoogte blijven van nieuwe artikelen op de Bezieling!

Boekenladder

Van Kribbe tot Kerststal. Franciscus van Assisi en de eerst levende kerststal Adveniat, 168 blz., € 9,99 (of € 4,- vanaf 100 exemplaren)
Nikolaas Sintobin Hoe oude wijsheid jouw leven in bloei zet KokBoekencentrum/Lannoo, 2023, 173 blz., € 20,-.
Marinus van den Berg Spreken en luisteren met je hart Ark Media, 2023, 130 blz., € 17,99.
Lammert de Hoop (red.) Reis naar de stilte Adveniat, 112 blz., € 19,95
Paus Franciscus Encycliek van paus Franciscus over broederschap en sociale vriendschap. Adveniat, € 15,-.

Direct Doneren

cross