Steun ons

Matigheid

1 september 2017
3 minuten
...en nog kon hollebolle Gijs van de honger niet slapen.
...en nog kon hollebolle Gijs van de honger niet slapen.

We leven in een extreme cultuur, zegt René Grotenhuis. Eten, drinken, geld, seks, succes: ‘Probeer daar zoveel mogelijk van te krijgen’, roept de westerse samenleving ons toe. Gewelddadig extremisme keuren we af, maar de hang naar het extreme in de onderstroom van onze cultuur wijst op een grotere verwantschap met moslimterrorisme dan we denken. Een remedie zoekt hij in de deugd van de matigheid.

Door René Grotenhuis

De afgelopen tien dagen was ik op de Filipijnen. Met mijn achtergrond in ontwikkelingssamenwerking en conflictgebieden speel ik daar een bescheiden rol in het vredesproces op het zuidelijk eiland Mindanao, waar de moslim minderheid al enkele decennia vecht voor autonomie.

Ik ontmoette er een jonge vrouw met wie ik uitgebreid sprak over het moslimterrorisme dat het land teistert: al enkele weken woedt er een oorlog tussen moslimextremisten en de regering in de stad Marawi. Het is een nieuwe uitbarsting van geweld in een deel van de Filipijnen, waar inmiddels het aantal extremistische groepen maandelijks groeit.

Klassiek deugd

Het gesprek was voor mij boeiend omdat we vanuit islamitische en christelijk perspectief het belang ontdekten van de klassieke deugd van matigheid. Voor haar was matigheid een belangrijke basis om zich te verzetten tegen het extremistisch geweld. In de islam is matigheid een deugd, net als in het christendom.

Matigheid is de houding waardoor je weet dat je evenwicht moet zoeken in je daden en dat je ervoor moet zorgen dat wat je doet in verhouding staat tot wat je wilt bereiken en tot wat je daarmee aanricht.

Tweederangs burgers

Als moslima ervaart ze hoe de Filipijnse samenleving moslims discrimineert en als tweederangs burgers beschouwt. Dat zit in de arbeidsmarkt, in de wijze waarop media over moslims berichten, in de politieke vooringenomenheid. Het moslimgedeelte van de Filipijnen heeft verreweg de laagste standaarden in ontwikkeling: de laagste onderwijsdeelname, de hoogste kindersterfte, de slechtste wegen en waterleiding, de minste elektriciteitsaansluitingen.

Genoeg reden dus om heel erg boos en gefrustreerd te zijn, zeker als het al decennia lang zo gaat en alle pogingen om daar iets aan te doen, vastlopen in politieke onwil en christelijke superioriteit. Maar het is allemaal geen reden voor extremistisch geweld. De matigheid verbiedt volgens haar dat moslims op die manier uiting geven aan hun gerechtvaardigde frustratie en woede.

Vergeten deugd

Het bracht me tot reflectie over de christelijke deugd van de matigheid en mijn constatering dat in onze cultuur matigheid een wel erg vergeten deugd is. Zelfopgelegde matigheid bedoel ik dan, niet de afgedwongen matigheid.

Matigheid lijkt vooral iets dat alleen afgedwongen mogelijk is. Zonder dat gaan we het liefst onbelemmerd onze gang, we zoeken graag de grenzen op en gaan ook graag over die grenzen heen. Eten drinken, geld verdienen, seks, beroemd zijn: onze cultuur lijkt vooral te stimuleren dat we ons daar zoveel als kan van toe-eigenen. Het levert ons prestige op, we treden uit de onzichtbaarheid. Ieder kan zo zijn eigen beroemdheid realiseren, nu het leven zonder diepere zin en betekenis is geworden. In zekere zin leven we in een cultuur die extreem gedrag stimuleert.

Onderstroom

De westerse cultuur zoekt het niet in gewelddadig extremisme, maar het is de vraag of de onderstroom in de cultuur niet meer verwantschap toont met moslimterrorisme dan we denken.

De Engels-Indiase politicoloog Pankaj Mishra analyseert in zijn boek Age of Anger dat onze westerse cultuur vanaf de eerste helft van de negentiende eeuw geweld extremisme ziet als gelegitimeerde vorm voor het realiseren van je politieke doelen en voor het ontsnappen aan een betekenisloos en onzichtbaar bestaan. Het anarchisme van de tweede helft van de negentiende eeuw, het fascisme en nazisme en het stalinisme zijn niet zonder reden westerse ideologieën, waarin geweld een centrale rol speelt.

Een hele generatie politieke filosofen in Europa verheerlijkte sinds 1850 geweld als vorm van zelfverwerkelijking en heeft o.a. het Hindoe-nationalisme in India diepgaand beïnvloed.

Extremisme, zo was de verontrustende boodschap van het boek, is misschien veel meer een westers exportproduct dan we van onszelf denken. Tijd voor zelfreflectie dus. Misschien kan die wat saaie deugd van matigheid daarbij nog helpen.

 

René Grotenhuis »Lees ook andere artikelen van René Grotenhuis

 

 

René Grotenhuis

Lees meer

René Grotenhuis (1951-2021) studeerde theologie en was zes jaar werkzaam als pastoraal werker in de wijk Ondiep (Utrecht). Daarna werkte hij o.a. als directeur in de thuiszorg, voor Pharos, kenniscentrum voor vluchtelingen en gezondheidszorg en (tot 2013) als algemeen directeur van Cordaid. Hij was vicevoorzitter van VKMO (Vereniging van Katholieke Maatschappelijke Organisaties). Hij schreef ‘Van Macht ontdaan” (2015) en ‘Zout’ (2020) over de betekenis van de christelijke traditie in onze tijd. Tot aan zijn overlijden, 8 december 2021, was René columnist, voorzitter van het bestuur en hoofdredacteur van de Bezieling.

Reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

Als ‘Vriend van de Bezieling’ heb je een streepje voor. Je deelt mee in drie extra’s, exclusief voor de vrienden:

  • ontmoet je favoriete Bezielingmedewerker
  • ontvang gratis ons jaarboek
  • neem deel aan het tentoonstellingsbezoek.

Het lidmaatschap kost 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend draag je bij aan een stabiele basis voor de Bezieling en daarmee aan de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross