Steun ons

Kwart eeuw nieuwe vormen van religieus leven

24 maart 2023
3 minuten

De Beweging van Barmhartigheid bestaat in december 25 jaar. Het ontstaan van deze religieuze lekenbeweging staat niet op zichzelf. Zij is één van de initiatieven, die rond de laatste eeuwwisseling van de grond kwamen in reactie op het sterk teruglopend kloosterleven in West-Europa.

Door Theo van de Kerkhof

Centraal in de missie van de beweging staan de woorden barmhartigheid, compassie en mededogen, woorden die van belang zijn bij het “actief meewerken aan een mooiere en betere wereld”. Op 16 december 2023 viert de lekenbeweging, die zich laat inspireren door de spiritualiteit van de Fraters van Tilburg, haar 25-jarig bestaan.

Erfgenamen

De Beweging van Barmhartigheid staat niet op zichzelf. Zij is een van de verschillende spirituele lekengroeperingen die zich eind jaren negentig aandiende als erfgenamen van het verdwijnende religieuze leven in Nederland.

‘Sterven of werven?’ was in die tijd een gevleugelde uitdrukking binnen de religieuze wereld, naar de titel van een boek van broeder Theo Sponselee.

Omdat werven er veelal niet inzat of weinig effect sorteerde, betekende de leuze in feite: zie onder ogen wat er aan de hand is. Het religieuze leven in West-Europa loopt op zijn laatste benen. De gedachte was dat wie het onvermijdelijke accepteert, beter kan omgaan met de omstandigheden.

Toch was de uiteindelijk conclusie van Sponselee  niet het afgeven van een doodsbericht. Kauwend op het dilemma opende zich een derde weg. Buiten de traditionele vormen en de gevestigde institutioneel-kerkelijke kaders dienden zich nieuwe mogelijkheden aan.  Laten we de oude vormen en kaders loslaten en het leven omarmen, zo schreef Sponselee. Het oude loslaten is niet hetzelfde als alle idealen opgeven. Maar hoe geef je het religieuze kloosterideaal dan een nieuwe vorm?

Als antwoord op die vraag ontstond op verschillende plaatsen min of meer gelijktijdig het idee van een lekenbeweging die zich verbond aan een religieuze orde of congregatie.

Eigenstandige organisatie

Op zichzelf was het verschijnsel van de lekenbewegingen niet nieuw. Er bestonden en bestaan  van oudsher al verbanden van leken die, buiten het klooster levend, zich verbinden met het religieuze ideaal. De derde orde binnen de franciscaanse familie is daar een voorbeeld van, evenals de benedictijnse oblaten, of de associés bij de Montfortanen, om er slechts enkele te noemen.

Nieuw aan de hedendaagse lekenbewegingen echter is dat zij voor een eigenstandige organisatie kozen, onafhankelijk van het religieuze instituut waarmee men geassocieerd is. Bij de traditionele lekengroeperingen gaat de aansturing en spirituele continuïteit uit van de moederorganisatie. Maar wat als moeder op sterven ligt?

Zo ontstonden de nieuwe lekenbewegingen als parallelle organisaties, met individuele  leden, in verbondenheid met een specifieke religieuze kloostertraditie.

Iedere beweging heeft zijn eigen sfeer en mate van betrokkenheid. Het lidmaatschap kan variëren van donateur tot geprofeste lekenreligieus. Naast de Beweging van Barmhartigheid zijn daar onder meer: Scala, gelieerd aan de redemptoristen, de Dominicaanse Lekengemeenschap Nederland, de Franciscaanse Beweging (met een voorgeschiedenis in de Franciscaanse Samenwerking), de Karmelbeweging, etc. (Voor meer informatie over nieuwe vormen van religieus leven zie: Konferentie Nederlandse Religieuzen).

Menselijke aandacht

Het jubileumprogramma van de Beweging van Barmhartigheid omvat onder meer de themadag ‘Van compassie tot kunst’, op zondag 8 oktober 2023. Op zaterdag 16 december  vindt de eigenlijke jubileumviering plaats met een programma in het teken van ‘Compassie op de agenda blijven zetten’. In 2024 hoopt de beweging een filmfestival rond het thema compassie te organiseren.

Op haar website brengt de beweging mensen in beeld die in de afgelopen 25 jaar iets bijzonders hebben gedaan rond de barmhartigheid, zoals met filosoof, schrijver en spiritueel leraar Hein Stufkens. Hij vertelt over zijn ‘tante non’ die in Utrecht in een ziekenhuis werkte. “Haar werk, waarvoor ze overigens niet werd betaald, bestond eruit dat ze soms nachtenlang naast iemands bed zat te waken en te bidden. Die menselijke aandacht is zó helpend en heilzaam; dát is barmhartigheid. Gewoon aanwezig zijn bij het lijden van je medemens.”

Meedoen

Wie zich wil oriënteren op of aansluiting bij een van de genoemde lekenbewegingen, vindt op de website van de organisaties de nodige informatie.

Beweging van Barmhartigheid, spreekt niet van leden maar van aandeelhouders: ‘aandeelhouders in een betere wereld’. Je kunt je ook aanmelden als donateur of vrijwilliger. Doe mee - Barmhartigheid.

Vereniging Scala – verwante zielen kent leden en flexleden. Meedoen kan zo flexibel per keer of als lid per jaar. Als Scala-lid ben je betrokken bij alle aspecten van de vereniging. Als Scala-flex ben je reisgenoot. Meedoen of aansluiten? – Vereniging Scala

Belangstellenden voor de Dominicaanse Lekengemeenschap Nederland krijgen een tweejarig vormingsprogramma. Waarna een professie tot lekendominicaan kan volgen. Lekendominicaan worden?

Als lid van de Franciscaanse Beweging ontvang je het maandblad en kun je tegen gereduceerd tarief deelnemen aan studiedagen en voettochten. Ook zijn er regionale groepen voor inspiratie en bezinning waarbij je je als lid kunt aansluiten. Men kan ook de beweging ondersteunen als Vriend van Vrede en alle Goeds. Zie: Franciscaanse Beweging.

Karmelbeweging kent een groot aantal regionale groepen, waarbij je kun kennismaken. Wie lid wil worden doorloopt een ‘ingroeitraject’ waarna ‘toetreding’ kan volgen. Lid worden? - Karmelbeweging

Theo van de Kerkhof

Lees meer

Theo van de Kerkhof (1958, Roermond) is zelfstandig theoloog en journalist. Sinds 1989 is hij werkzaam in de voorlichting en religiejournalistiek. Hij was voorlichter aan de Theologische Faculteit Tilburg en eindredacteur bij Volzin. Sinds 2013 is hij freelancer. Theo is vader van twee zoons. Religie met een filosofische inslag heeft zijn warme interesse. Hij bekijkt zaken graag ook eens van een andere kant, bijvoorbeeld een boeddhistische, en voelt zich daar christelijk heel wel bij. Theo is eindredacteur van de Bezieling en behartigt de dagelijkse gang van zaken. Motto: “Het is zoals het is. En van daaruit zien we wel weer verder.”

Reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Aanmelding nieuwsbrief

Ja, ik wil op de hoogte blijven van nieuwe artikelen op de Bezieling!

Boekenladder

Van Kribbe tot Kerststal. Franciscus van Assisi en de eerst levende kerststal Adveniat, 168 blz., € 9,99 (of € 4,- vanaf 100 exemplaren)
Nikolaas Sintobin Hoe oude wijsheid jouw leven in bloei zet KokBoekencentrum/Lannoo, 2023, 173 blz., € 20,-.
Marinus van den Berg Spreken en luisteren met je hart Ark Media, 2023, 130 blz., € 17,99.
Lammert de Hoop (red.) Reis naar de stilte Adveniat, 112 blz., € 19,95
Paus Franciscus Encycliek van paus Franciscus over broederschap en sociale vriendschap. Adveniat, € 15,-.

Direct Doneren

Betaalmethode
American Express
MasterCard
Visa
Ondersteunde creditcards: American Express, MasterCard, Visa
 
Geen titel(Vereist)
cross