Steun ons

Irritant, kunst die voortdurend iets wil 'zeggen'

24 augustus 2017
3 minuten

Kunst elitair? Mag best op zijn tijd, vindt Eric Corsius. Hij laat zich graag optillen tot het hogere, zolang de kunst maar niet opdringerig wordt en het alledaagse leven wil bepalen.

Door Eric Corsius

Veel vormen van kunst zijn moeilijk toegankelijk en raadselachtig. De schoonheid is dan als een sfinx, die uit de hoogte op ons neerkijkt - tergend geheimzinnig glimlachend - en ons het gevoel geeft dat we heel klein zijn. Soms doen kunstenaars daarbij nogal neerbuigend en belerend: ze willen ons via de kunst verheffen of – zoals het tegenwoordig heet – uitdagen.

Al met al lijkt kunst daarmee iets elitairs, slechts voor weinigen weggelegd, iets waarin je je slechts met veel moeite kunt laten inwijden. Dit verwijt wordt uiteraard graag breed uitgemeten door hen die zich opwerpen als woordvoerders van de ‘gewone mensen’.

Nederigheid

Zelf heb ik er geen moeite mee als kunst een beetje ambitieus en pretentieus is. Ik wil me graag laten optillen tot een hoger niveau en moeite doen om de schoonheid te puren uit datgene wat ik daar aantref. De moeite wordt immers vrijwel altijd beloond. Als we zijn doorgedrongen in een werk dat zijn geheimen slechts langzaam prijsgeeft valt ons een groot geluk ten deel.

Dankbaarheid jegens de kunstenaar is dan op zijn plaats, geen verwijt van arrogantie. Genieten van ‘moeilijke’ kunst is geen snobisme – zoals helaas vaak hoor - maar een kwestie van discipline en nederigheid.

Ik vind het ook om een andere reden geen probleem als schoonheid ‘hard to get’ is. Kunst is immers slechts een beperkt onderdeel van het leven. Ik ben niet verplicht om de hele dag op mijn tenen te lopen om haar te gerieven. Naast kunst en schoonheid zijn er tal van andere zaken, die mijn aandacht opeisen, toeleg vragen en ontspanning en genot bieden – zonder dat ik me daarvoor moet forceren. Kunst is voor speciale tijden en plaatsen, net zoals bezinning en eredienst.

Opdringerig

Het wordt uiteraard anders als kunstenaars met hun zendings- en verheffingsdrang heel mijn leven willen bepalen. Dan wordt hun werk regelrecht totalitair. Dit betreft dan met name ontwerpers van landschappen en steden, gebouwen en woningen, interieurs en voorwerpen. Hun werk is immers bepalend voor ons leven van a tot z, van vroeg tot laat, van de wieg tot het graf. Het kan dan ook worden ervaren als zeer opdringerig, als een bouwmeester of designer zijn levensfilosofie aan ons oplegt, als zijn ‘statement’ elk moment van de dag uit de muren tot ons spreekt en als zijn geest rondwaart onder ons dak.

Bij een representatief publiek gebouw, een theater of een kerk is dit nog aanvaardbaar. Dit zijn immers juist de plekken waar we slechts zeer bepaalde tijden doorbrengen. Ze mogen daarom best een pregnant karakter hebben - al houd ik persoonlijk meer van sobere, dienstbare gebouwen, dan gebouwen die voortdurend iets willen ‘zeggen’.

Het wordt echter regelrecht benauwend bij kantoren, woonwijken en huizen. Ik was er ooit getuige van hoe de bezoeker van een abdij, waar de uiterst gestileerde en abstracte vormgeving van elk detail was voorgeschreven, zijn ontzetting uitte. De monniken waren in zijn ogen gereduceerd tot museumstukken. Een vergelijkbaar lot was en is ook de bewoners van veel naoorlogse nieuwbouwwijken beschoren, die het object waren en zijn van ‘social engineering’. Dit drong weer eens tot me door toen ik in de vakantie de door Auguste Perret (1874-1954) volmaakt vormgegeven binnenstad van Le Havre bezocht.

Verzet

Gelukkig zijn er kleine vormen van passief en schouderophalend verzet. Mensen kunnen het niet laten om op onderdelen hun omgeving op smaak te brengen. Tot ergernis van ontwerpers plaatsen ze ‘truttige’ of ‘burgerlijke’ deuren in de kozijnen van modelwoningen, hangen ze ‘kitschige’ gordijnen voor de ramen of bezaaien ze de voortuin met volkskunst uit het tuincentrum. De monniken in de abdij, waarop ik eerder doelde, creëerden in hun betonnen woestijn letterlijk en figuurlijk ‘niches’ met aansprekende afbeeldingen.

Als een straatbloem zoekt de behoefte aan toegankelijkheid en herbergzaamheid overal zijn weg. Ik vind het resultaat vaak foeilelijk. Ik gun het echter iedereen om zijn omgeving op de gewenste gevoelstemperatuur te brengen.

En men gunne het mij om - als voorbijganger! - te genieten van utopische nieuwbouwsteden als Le Havre en te dromen van een huis van Dudok.

Eric Corsius

Lees meer

Eric Corsius (1964) is theoloog en werkzaam voor religieuzen in Nederland en ommelanden. Eric woont in het cultureel en landschappelijk rijk bedeelde Roergebied. Hij is lid van diverse linkse kerken, maar bezondigt zich soms aan politiek-incorrecte ketterijen. Eric is te vinden op Twitter en zijn eigen weblog (ericcorsius.nl). Hij vindt van alles en ontdekt altijd nog meer. Voor de Bezieling verzorgt hij een cultuurrubriek.

Reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

Als ‘Vriend van de Bezieling’ heb je een streepje voor. Je deelt mee in drie extra’s, exclusief voor de vrienden:

  • ontmoet je favoriete Bezielingmedewerker
  • ontvang gratis ons jaarboek
  • neem deel aan het tentoonstellingsbezoek.

Het lidmaatschap kost 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend draag je bij aan een stabiele basis voor de Bezieling en daarmee aan de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross