Steun ons

Inpakkunst van Christo en Jeanne-Claude: immens gebaar van tederheid

24 juni 2020
3 minuten
Pont Neuf ingepakt, Parijs, 1985.
Pont Neuf ingepakt, Parijs, 1985.

'Verhullen' en 'onthullen' staan niet zomaar tegennover elkaar als goed en kwaad. De 'inpakkunst' het kunstenaarspaar Christo Vladimirov Javacheff en Jeanne-Claude Denat de Guillebon confronteren ons daarmee. "Het om- en verhullen van objecten was altijd een immens gebaar van tederheid, dat recht wilde doen aan de teerheid van die objecten", aldus Eric Corsius.

Door Eric Corsius

Als ik door de voetgangerszone loop, krijg ik een beetje buikpijn bij het zien van al die mondkapjes. Het roept een soort schaamte op. Die gêne heeft waarschijnlijk meerdere oorzaken. Het op last van hogerhand dragen van een kledingstuk heeft op de eerste plaats iets vernederends en stigmatiserends. Daarbij komen het ontsierende effect en de pijnlijke situaties die ontstaan in winkels en bij marktkramen, doordat we ons nauwelijks verstaanbaar kunnen maken.  Misschien speelt ook een rol, dat onze cultuur een weerzin en allergie heeft opgebouwd tegen het gedwongen verhullen van (delen van) ons lichaam. Na de tweede wereldoorlog hebben we in West-Europa immers de lasten, boeien en de knevels van ons afgegooid van een preutse moraal, waarvan de lasten ook nog eens onrechtvaardig werden verdeeld.

Taboe op taboes

Het verzet tegen het verhullen heeft ook een bredere betekenis gekregen. Niet alleen het verhullen van het lichaam heeft het steeds meer moeten ontgelden, maar ook het verhullen van onze ziel, van onze gevoelens en gedachten is taboe geworden en op politiek niveau het verhullen van gevoelige onderwerpen etc. Er is een taboe op taboes ontstaan. Er is zelfs een soort ontboezemingsdwang en onthullingskramp gegroeid. Je moet alles kunnen zeggen. En van daaruit is het maar een kleine stap naar de gedachte dat je ook alles móet zeggen en dat de ander alles ook maar moet aanhoren. We leven een cultuur van masochistisch exhibitionisme.

Christo Vladimirov Javacheff (1935-2020) en Jeanne-Claude Denat de Guillebon (1935-2009)

Dat onthullen en verhullen zeer complexe onderwerpen zijn en dat ze niet zonder meer tegenover elkaar kunnen worden geplaatst als goed en kwaad, als heil en onheil: dat is iets waarop bepaalde kunstenaars ons mee confronteren. Een vooraanstaande rol hierin speelde het kunstenaarspaar Christo Vladimirov Javacheff en Jeanne-Claude Denat de Guillebon. Sinds de jaren zestig voerde het stel enkele ophef veroorzakende projecten in de openbare ruimte uit. Daarin was het ‘inpakken’ van grote objecten een rode draad. Publicitair gezien was het verhullen van de Berlijnse Rijksdag in 1995 het hoogtepunt in hun loopbaan. Ook landschappen, bruggen en andere artefacten mochten eraan geloven.

Argwaan

De projecten van het paar vroegen veel voorbereidingswerk en uitvoeringstijd. Daardoor moesten de plannen altijd vanaf het begin worden gedeeld en openbaar gemaakt, al was het maar om toestemming te krijgen bij de overheden en om draagvlak te vinden. Dat was vragen om moeilijkheden. Christo en Jeanne-Claude riepen vrijwel altijd bij voorbaat argwaan, weerstand en controverses op.  Ze konden hun publiek niet aangenaam verrassen, zoals de uiteindelijk voorspelbare, veilige en onschuldige Banksy met zijn neppistoolovervallen.

Een ander kenmerk van de werkwijze van Jeanne-Claude en Christo was het procesmatige en interactieve karakter van hun werk. Dat betekende dat de contouren van een kunstwerk pas gaandeweg duidelijk werden dat het resultaat vaak verrassend was, ook voor de makers. Hun kunst was een riskant spel. Het eindresultaat van dat spel was altijd vluchtig, per definitie tijdelijk van aard en kwetsbaar. Des te meer was het een gok, met een hoge inzet en een onzekere opbrengst.

Liefdevol

Het kwetsbare van de werken van het paar verwees naar de breekbaarheid van datgene wat werd ‘ingepakt’.  Het om- en verhullen van objecten was altijd een immens gebaar van tederheid, dat recht wilde doen aan de teerheid van die objecten. Juist de monumentale en ogenschijnlijk zo onaantastbare Rijksdag, die in feite uiterst vatbaar was en is voor politiek misbruik door nationalisten, werd door zijn omhulling getoond in zijn kwetsbaarheid en op het zelfde moment beschermd tegen schaamteloze omgang ermee. Overigens werd - en dat is wel de grootste paradox van de werken van Jeanne-Claude en Christo - door het verhullen ook veel ónthuld. Het inpakken van de objecten maakten de contouren ervan eerst zichtbaar en liet toeschouwers met nieuwe ogen kijken, vooral als de wind en het zonlicht speelden met het half transparante inpakmateriaal.

Onthullen kan gewelddadig zijn, verhullen liefdevol. Dat is één van de vele dingen die Jeanne Claude en Christo duidelijk hebben gemaakt. Afgelopen maand overleed, ruim tien jaar na zijn vrouw, Christo. We hebben veel aan hen te danken.

Eric Corsius

Lees meer

Eric Corsius (1964) is theoloog en werkzaam voor religieuzen in Nederland en ommelanden. Eric woont in het cultureel en landschappelijk rijk bedeelde Roergebied. Hij is lid van diverse linkse kerken, maar bezondigt zich soms aan politiek-incorrecte ketterijen. Eric is te vinden op Twitter en zijn eigen weblog (ericcorsius.nl). Hij vindt van alles en ontdekt altijd nog meer. Voor de Bezieling verzorgt hij een cultuurrubriek.

Reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Eerste week Advent 2022

Treurt

Treurt met de hemelen
Treur  alle mensen van goede wil
Treur en blaas op de midwinterhoorn

Treur om wie neerschieten zonder aanzien
Treur om wie kinderen, moeders, hoogbejaarden neerknallen
Treur om wie alle oorlogsrechten verpletteren
Treur om wie flats en scholen en ziekenhuizen niet ontzien
Treur om wie dorpen en steden verwoesten
Treur om alle verlies van menselijkheid

Treur  en blaas met heel je ademkracht omdat je de hoop niet opgeeft
Treur omdat je in vrede blijft geloven
Treur uit liefde voor alle kwetsbare onschuldige mensen
Treur zonder voorkeur
God houdt van iedere  mens die licht en liefde wil zijn

Treurt nu zoveel mensen op de vlucht moeten
Treurt om wie veilige herbergen in brand steken
Treurt zolang er getreurd moet worden
Zalig de treurenden die het goede voor ogen houden
Zalig de treurenden die gericht zijn op de Algoede


Marinus van den Berg
EERSTE ZONDAG VAN ADVENT
27 november 2022

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

De vriendenkring is in het leven geroepen om de basis van de Bezieling te verstevigen. De vrienden dragen in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling en financiële stabiliteit van het platform.

Het lidmaatschap bedraagt 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend maak je de Bezieling mee mogelijk en daarmee de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross