Steun ons

Het vermoedende spreken

12 september 2020
3 minuten

Thuis voor de tv volgt Marinus van den Berg de uitvaartdienst van kardinaal Ad Simonis die 2 september jongstleden overleed. Hoe wordt een mens herinnerd? Is er een spreken dat eerder vermoedend is dan direct en onverhuld. En verdient dat vermoedende spreken  - dat niet zonder aanhoudend luisteren kan - niet een herwaardering.

Door Marinus van den Berg

 

Misschien is wel niets zo moeilijk als spreken bij een uitvaart. Het gezegde over de dode niets dan goed wordt maar al te vaak niet goed verstaan. Over de dode, de overledene goed spreken is recht doen aan de persoon.

"Hij gaf de vrouw twee stoelen voor haar lege huis en zei: 'een mens moet toch ergens opzitten.'" Een gebaar en een woord van mgr. Ad Simonis voor een gescheiden mens. Een goede vriend van  de overleden kardinaal, Paul van Geest - die 'alles' weet van Augustinus van wie de woorden zijn: ‘te laat heb ik jou liefgehad’  - memoreerde deze woorden en dit gebaar in zijn in memoriam op de dag van de uitvaart van de kardinaal. Het typeerde de overledene. Recht doen wil ook zeggen dat gezegd werd wat de kardinaal beter niet had kunnen zeggen. Het werd zelfs meerdere malen benoemd.

Verhullender

Dat woorden en opvattingen ook sporen van pijn kunnen trekken en leed kunnen achterlaten kwam verhullender aan bod in het gebed om vergeving. Wie was deze mens? Heb ik hem goed gezien? Wat heb ik niet gezien? Wat kon ik niet zien? Wat wilde ik niet zien of horen? Soms krijgt een mens te laat waardering en wordt er pas laat recht aan hem of haar gedaan. Kunnen we iemand wel ten volle recht doen?

'Gij die ons kent', zijn mij dierbare psalmwoorden, want ze zeggen me dat al mijn kennen voorlopig is. Al mijn zien, zoals Paulus zegt, is een zien in beslagen ramen. Dat heeft me steeds bezig gehouden als iemands sterven onbegrijpelijk was, als een mens zoals dat heet 'zelf het leven verliet. Als iemand besluiten nam en neemt die mij duister waren en zijn.

Wat we weten is bij benadering en misschien is die afstand veel groter dan gewenst. Heeft kardinaal Simonis een goede pers gehad tijdens zijn leven? Hij leek veel ongemak te hebben als hij bevraagd, ondervraagd werd. “Wilt u het kort houden, zeggen ze tegen mij”, maar u mag iedere week een column in de krant schrijven. Dat was in de tijd dat Het Binnenhof en de Twentsche Courant nog bestonden.

Zorg

Hij nodigde me aan de broodtafel na ons gesprek en gaf me een paraplu mee. Want het regende. Zijn en ons denken hadden zo hun verschillen. Maar toch die zorg… Mooi dat dat beeld naar voren is gehaald.

Wat kan er op een dag van afscheid wel en niet gezegd worden? Wat kan er wel en niet verteld worden? De verhalen blijven vaak het langst hangen. Verhalen die raken en ontroeren zoals die van Paul van Geest. En die woorden: een mens moet toch ergens opzitten. Woorden van een mens die een mens bleef zien zitten. Woorden van een Goede Herder.

Maar er was ook een ongemak dat in me opkwam, thuis voor de televisie en huispaaskaars gezeten. Ik probeerde het te verwoorden en kwam tot de onderstaande korte gedachten. Gedachten die misschien voor vele tijden of voor meerdere tijdperken in het eigen leven van betekenis zijn. Het vermoedende spreken, wat niet zonder aanhoudend luisteren kan, is aan herwaardering toe. Het verschil tussen kruid en onkruid is het oordeel zei iemand. Opvallend is de groeiende aandacht in de natuur en in de samenleving voor diversiteit. Moeten we weg uit het centrum waar alles zeker lijkt, op weg naar de periferie, zoals René Grotenhuis zich afvroeg in zijn recente boek Zout? Is die periferie bij mensen en op plaatsen waar het leven afgetast wordt en waar de vragen die er toe doen niet worden overroepen?

 

Het vermoedende spreken

 

Dat vermoedende spreken

Het tastende denken in diversiteit

De vragen die open blijven

Het weet hebben van het niet weten

vaak overroepen

Is het als bloemen in de berm van de snelweg

geen onkruid maar kruid

kwetsbaar aan herwaardering toe.

 

 

 

 

Marinus van den Berg

Lees meer

Marinus van den Berg (1947, Wijhe) was tot 2016 geestelijk verzorger in verpleeghuis Antonius-IJsselmonde in Rotterdam. Hij studeerde aan het gymnasium van de paters karmelieten in Zenderen, theologie aan de Katholieke Hogeschool Utrecht en de universiteit van Yale (VS). In 1977 werd hij priester gewijd. Hij is als geestelijk begeleider gespecialiseerd in het bijstaan van stervenden en rouwenden. Marinus schrijft met regelmaat bijdragen voor de Bezieling: persoonlijke overwegingen en observaties en woorden ter inspiratie. Ook is hij auteur van tientallen boeken over de omgang met verlies, rouw en dood. Enkele recente publicaties: Rouwen in de tijd; Lijden verlichten; Meegaan tot het eind; en Na werk tijd. Zijn motto: “Van zwijgen naar benoemen: dat kan lijden verlichten.”

Reacties

  1. Een erg mooi stukje Marinus, omdat je veel open laat en met die twee prachtige anekdotes (van de stoelen en van de paraplu) toch veel zegt over kardinaal Simonis.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

Als ‘Vriend van de Bezieling’ heb je een streepje voor. Je deelt mee in drie extra’s, exclusief voor de vrienden:

  • ontmoet je favoriete Bezielingmedewerker
  • ontvang gratis ons jaarboek
  • neem deel aan het tentoonstellingsbezoek.

Het lidmaatschap kost 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend draag je bij aan een stabiele basis voor de Bezieling en daarmee aan de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross