Steun ons

Han Dijk: “Ik mis de verzetssfeer van ‘Februari’"

15 maart 2018
4 minuten
De Dokwerker, monument ter nagedachtenis aan de Februaristaking, Jonas Daniël Meijerplein Amsterdam.
De Dokwerker, monument ter nagedachtenis aan de Februaristaking, Jonas Daniël Meijerplein Amsterdam.

In de rubriek ‘Mijn boek’ interviewt Cees Veltman hedendaagse zinzoekers over hun favoriete boek. Voor Han Dijk is dat de driedelige roman 'Februari' , van de schrijver en verzetsman Theun de Vries. De roman gaat over de Februaristaking in Amsterdam uit protest tegen de Jodenvervolging van de Duitse bezetter. "Ik vind het boek heel concreet en herkenbaar, alsof het over vandaag gaat."

Door Cees Veltman

"Ik heb het boek niet in huis, maar het zit in mijn hoofd. Het is alsof ik het dagelijks lees”, zegt de Amsterdamse predikant, actief in het buurtwerk, en publicist Han Dijk (1955) over Februari van Theun de Vries. Dat boek ontleedt de Februaristaking van 1941, het protest tegen de deportatie van Joden uit Amsterdam.

"Ik las het boek in de tijd dat ik theologie studeerde in Groningen. Het was voor mij een verheldering want zo was het me nooit verteld. Over Theun de Vries – zelf een verzetsheld – hoorde ik nooit op school omdat hij voor velen had afgedaan als communist. Bij de herdenking van de staking had men er oorspronkelijk moeite mee dat het de CPN was die de staking had georganiseerd. Verzetsheld Hannie Schaft mocht om dezelfde reden zelfs niet herdacht worden. Zij intrigeert mij nog steeds omdat ze actief was tegen het antisemitisme, het racisme en de vreemdelingenangst.

Over vandaag

In de jaren zeventig werd er veel gediscussieerd over antisemitisme, antifascisme en antikapitalisme. Dat leek mij allemaal heel belangrijk te zijn. Ik deed ook mee aan allerlei linkse acties, maar het verzet in de Tweede Wereldoorlog bleef voor mij toch wat abstract. Totdat ik Februari las en begreep hoe het er toen precies aan toeging. De Februaristaking moet een indrukwekkende gebeurtenis zijn geweest. Ik droomde dat ikzelf in het verzet zat en dat ik doodsbenauwd was dat ik gevangen genomen zou worden en gemarteld en dat ik me niet stil zou kunnen houden en anderen zou verraden.

Ik vind het boek heel concreet en herkenbaar, alsof het over vandaag gaat. Ik heb de herdenking van de Februaristaking op 25 februari in Amsterdam vaak bijgewoond. In Groningen leefde die herdenking ook. Het boek hielp me in te zien dat dingen gewoon gaan zoals ze gaan. Ook in ongewone tijden. Mensen gedragen zich niet ineens anders als het zaken betreft waar je actie tegen moet voeren. Februari is indrukwekkend om te lezen omdat het destijds niet ging om materiële belangenbehartiging, maar om een protest tegen de deportatie van Joodse Amsterdammers. Dat was bijzonder in die oorlogsomstandigheden. Iedereen voelde blijkbaar dat er iets moest gebeuren tegen de Duitse bezetters.

Ik heb tijdens mijn werk in Amsterdam gemerkt hoe belangrijk die staking voor mensen is geweest. De jaarlijkse herdenking ervan wordt breed gedragen, geïnspireerd door de drie kruisen in het Amsterdamse stadswapen die koningin Wilhelmina benoemde als heldhaftig, vastberaden en barmhartig.

Kerken

Ik las ook ‘Theologie und Sozialismus’ van de Berlijnse theoloog Friedrich-Wilhelm Marquard die theologie verbond met de maatschappij. Ik hoorde de Argentijnse theoloog José Miguez Bonino zeggen dat de kerk zich moest verbinden met de bevrijdingsbeweging in Latijns-Amerika, ook met het socialistische deel daarvan. In die tijd werd veel gesproken over ‘de maatschappelijke relevantie’ van wat je deed. Nou, ik hoorde de kerken zelden als het om maatschappelijke actie ging. Religieuze instituties lijken nog steeds eerder mee te helpen om zand in de ogen van gewone mensen te strooien, dan in de raderen van het systeem, al doen ze gelukkig goed werk voor vluchtelingen. Kerken verzetten zich weinig tegen de gevolgen van het neoliberalisme en het marktdenken. Dat houdt mij nog steeds bezig. In die zin is het boek actueel. De sfeer van het verzet in de oorlog mis ik nu en het wordt er niet beter op. Mensen zien vaak geen verband meer tussen hun persoonlijke leven en de samenleving waarvan ze deel uitmaken.

Mammon en Moloch

Op plaatselijk  niveau komt het besef van urgentie soms wel tot uiting. Zo hebben we hier in Amsterdam Geuzenveld-Slotermeer een buurtavond gehad over de negatieve gevolgen van het marktdenken voor de zorg die voor mensen steeds duurder wordt. Uitgaand van het intercultureel buurtproject ‘Laat het van twee kanten komen’. Daaraan doet kerk&buurtwerkgroep Stimulans, waarvan ik coördinator ben, mee. Speciaal was op die avond de huishoudelijke thuiszorg aan de orde. Conclusie: het wordt tijd voor één stedelijke organisatie, met uitsluiting van commercieel werkende organisaties die veel te duur zijn en de zorg niet echt efficiënter organiseren, laat staan de kwaliteit verbeteren. Mensen moeten nu een eigen bijdrage betalen. Zorgverzekeraars maken winst die ze bewaren en na tien jaar, als miljoenen-pot, uitkeren aan aandeelhouders. Mensen krijgen te maken met vijfentwintig organisaties en zien dus door de bomen het bos niet meer. Eén organisatie, door de gemeente bestuurd, zou het maximum aan geld naar feitelijke zorg kunnen laten doorstromen. Dan hoeven al die directeuren en managers niet meer betaald te worden, stelt de SP in haar verkiezingsprogramma. Een goed voorbeeld waarbij aan te sluiten valt. Stukje bij beetje kunnen we samen met anderen de strijd tegen Mammon en Moloch voeren.”

Theun de Vries, Februari. Roman uit het bezettingsjaar 1941, in drie delen (De vreemde wet, De vogelvrijen, De opstand), Pegasus, 1962.

 

Cees Veltman

Lees meer

Cees Veltman (1948, Haarlem), was werkzaam bij het Noordhollands Dagblad, weekblad Hervormd Nederland en Volzin. Sinds 2017 medewerker van de Bezieling voor actuele interviews en de boekenrubriek Mijn boek. Hij ziet de unieke mogelijkheden van alle levensbeschouwingen en religies voor persoonlijke ontwikkeling tot volledig menszijn en voor de opbouw van een vrije, rechtvaardige en barmhartige (wereld)samenleving. Een non-raciale samenleving gebaseerd op gelijke kansen voor iedereen en op gelijke behandeling van iedereen. Motto: in dit leven, dat een komedie is, heeft iedereen een beter ik.

Reacties

  1. klare taal, Cees Veltman, en dat zonder klare wijn. gewoon nuchter (en met liefde) waarnemen. met angst waarnemen krijg je begoocheling; zo wordt ze eerder boodschapper van onwetendheid dan een helper in de zoektocht naar waarheid. voor God is onwetend-zijn onmogelijk; het is dan slechts een geloof in iets wat niet bestaat. het ego aanbidt illusies. sterkte met M en M.
    lieve groet, frede de wit, oss

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Eerste week Advent 2022

Treurt

Treurt met de hemelen
Treur  alle mensen van goede wil
Treur en blaas op de midwinterhoorn

Treur om wie neerschieten zonder aanzien
Treur om wie kinderen, moeders, hoogbejaarden neerknallen
Treur om wie alle oorlogsrechten verpletteren
Treur om wie flats en scholen en ziekenhuizen niet ontzien
Treur om wie dorpen en steden verwoesten
Treur om alle verlies van menselijkheid

Treur  en blaas met heel je ademkracht omdat je de hoop niet opgeeft
Treur omdat je in vrede blijft geloven
Treur uit liefde voor alle kwetsbare onschuldige mensen
Treur zonder voorkeur
God houdt van iedere  mens die licht en liefde wil zijn

Treurt nu zoveel mensen op de vlucht moeten
Treurt om wie veilige herbergen in brand steken
Treurt zolang er getreurd moet worden
Zalig de treurenden die het goede voor ogen houden
Zalig de treurenden die gericht zijn op de Algoede


Marinus van den Berg
EERSTE ZONDAG VAN ADVENT
27 november 2022

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

De vriendenkring is in het leven geroepen om de basis van de Bezieling te verstevigen. De vrienden dragen in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling en financiële stabiliteit van het platform.

Het lidmaatschap bedraagt 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend maak je de Bezieling mee mogelijk en daarmee de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross