Steun ons

Erik Borgman: "Ons eigen belang, ís het belang van de ander" - De verkiezingen (4)

23 maart 2017
4 minuten
Plenaire zaal Tweede Kamer
Plenaire zaal Tweede Kamer

Tegen de achtergrond van de verkiezingen publiceert de Bezieling vijf theologische beschouwingen over politiek van Erik Borgman, in het verlengde van zijn nieuwste boek ‘Leven van wat komt. Een katholiek uitzicht op de samenleving’. Borgman relativeert de maakbaarheid van de samenleving en pleit voor een contemplatieve politiek die ziet wat zich aandient. Politici zouden niet moeten suggereren dat zij voor onze belangen opkomen. Zij zouden moeten inzien dat wij allemaal waardevol en onmisbaar zijn. Politici moeten er alles aan doen om een samenleving te laten ontstaan, die daarvan getuigt.

Door Erik Borgman

“Politiek is steeds meer het speelveld geworden van onze diepste persoonlijke opvattingen”, schreef mijn college-columnist René Grotenhuis vorige week, direct nadat Nederland naar de stembus was gegaan. Hij bedoelde eigenlijk: “onze meest oppervlakkige persoonlijke belangen”, denk ik. De verkiezingen stemden hem treurig. Mij ook. Maar dat komt wat mij betreft toch minder door de kiezers dan door de politieke partijen.

Die partijen hebben tijdens de verkiezingscampagne allemaal geprobeerd de indruk te wekken dat zij hun kiezers op schoot namen. En dat terwijl de kiezers al langere tijd laten weten dat zij zich zorgen maken over de grote vragen die betrekking hebben op de lange termijn. Vragen als: ‘Zijn we nog wel van elkaar?’ En: ‘Wat betekent dat als het met mij even wat slechter gaat?’ Sommigen voelen zich klaarblijkelijk zo in de steek gelaten dat wanneer de aandacht uit gaat naar problemen van anderen, zij uit beeld denken te raken. ‘Vluchtelingen? Mijn zoon kan nu al geen betaalbare huurwoning krijgen en mijn dochter krijgt maar geen hulp voor haar kind!’

Republikeins burgerschap

René Grotenhuis treurt – met vele anderen – om het verval van een bepaalde vorm van politiek. Technisch heet dat ‘het republikeins model’. Volgens dat model moet de burger bij verkiezingen afstand nemen van zijn eigen belang en zich laten leiden door het algemeen gelang. Dat wil zeggen: hij of zij moet kiezen voor de voorstelling van het algemene belang dat politieke partijen haar of hem voorhouden en waarin hij of zij zich herkent. Dit is een poging de hele bevolking tot erfgenaam van de oude aristocratie te maken, de mensen die hun eigen zaken zo goed geregeld hadden dat zij zich met een gerust hart konden toewijden aan de vragen van de gemeenschap.

Om iedereen in deze vorm van burgerschap te kunnen laten delen, zou een samenleving aan drie voorwaarden moeten voldoen. Ten eerste zou de samenleving zo georganiseerd moeten zijn dat iedereen zich veilig en verzorgd kan weten. Niet alleen nu, maar ook in de toekomst. Immers, wil ik vrij uit de verschillende visies op de toekomst kunnen kiezen, dan moet ik er zeker van kunnen zijn dat mijn directe belangen – eten en drinken, beschutting en veiligheid, een betekenisvol leven in gemeenschap – hoe dan ook zijn veiliggesteld. Ten tweede moet de burger, ondanks deze veiligheid, toch de urgentie voelen om zich druk te maken over de toekomst en daar een visie op te ontwikkelen. En ten derde – daar had ik het al over – moeten politieke partijen burgers op een brede toekomstvisie aanspreken en niet op wat zij geloven dat op korte termijn hun eigen belang is.

Deze laatste voorwaarde staat dus onder druk, maar de eerste en de tweede vormen een haast onmogelijke combinatie. We horen dan ook al decennialang ofwel dat burgers te weinig politiek geïnteresseerd zijn, ofwel dat zij zich door eigenbelang laten leiden.

Onderlinge strijd?

De vooronderstelling van dit republikeinse model is dat belangen per definitie tegengesteld zijn en tot strijd leiden, maar dat aantrekkelijke visies op de toekomst mensen boven hun belangen kunnen uittillen en bij elkaar kunnen brengen. Maar klopt dit wel? Is de bijdrage van de bakker op de hoek aan onze gemeenschappelijke toekomst gelegen in zijn visie daarop? Of ligt die bijdrage in zijn zorg en inzet voor zichzelf en de zijnen door het beste brood van de wereld te bakken en zo te zorgen dat iedereen graag bij hem in de winkel komt? Ik denk het laatste. Door na te denken over wat zijn klanten willen en ze van dienst te zijn, is zij of hij van ons en wij van haar of hem. Juist met het oog op onze meest elementaire belangen – voedsel, huisvesting, zorg, betrokkenheid – zoeken we elkaar op en zo scheppen we onze gezamenlijke toekomst en schept die toekomst ons. Door onze problemen te erkennen en ze met en voor elkaar op te lossen.

Liefde beoefenen

Ik mag graag de middeleeuwse Italiaanse mystica Catharina van Siëna (1347-1380) aanhalen, die Gods wijsheid ziet in het feit dat Hij de vermogens die noodzakelijk zijn om vorm te geven aan het menselijk leven over uiteenlopende mensen heeft verdeeld. In zijn almacht had God ook aan iedereen al het nodige kunnen geven, maar in zijn voorzienigheid wilde God volgens Catharina iedereen afhankelijk maken van een ander, “zodat jullie gedwongen zouden zijn liefde te beoefenen”.

We leven niet van een politiek visioen, maar van het feit dat wij elkaar nodig hebben om te leven en elkaar daarin ter wille zijn. We leven van het feit dat wij ons herkennen in elkaars verlangen naar een beter leven en elkaar daartoe de ruimte of een zetje geven. We doen dat, omdat wij uit ervaring weten dat wanneer het anderen goed gaat, het ook goed gaat met onszelf. Wij hoeven helemaal geen afstand te nemen van ons eigen belang, we moeten ons weer realiseren wat we eigenlijk al lang weten: dat ons eigen belang het belang van de ander is.

Leven van wat komt

Wij leven van wat komt, van wat wij van elkaar en de wereld om ons heen krijgen en van wat wij elkaar en de wereld om ons heen geven. Wij leven van wat niemand van ons gepland heeft, maar wat zomaar ontstaat en wij vervolgens proberen te behoeden omdat het goed is. Politici zouden vooral duidelijk moeten maken dat zij in ons geloven en ons zo helpen in elkaar te geloven. Zij zouden moeten inzien dat wij allemaal waardevol en onmisbaar zijn, en er alles aan moeten willen doen om een samenleving te laten ontstaan die daarvan getuigt.

 

Erik Borgman is hoogleraar publieke theologie aan Tilburg University. Zie hier eerdere bijdragen van zijn hand.

leven-van-wat-komt_300dpiErik Borgman, Leven van wat komt. Een katholiek uitzicht op de samenleving, Meinema, 192 blz., € 16,95. (Presentatie: 28 maart a.s.)

 

 

 

 

 

Erik Borgman

Lees meer

Erik Borgman (1957, Amsterdam) is hoogleraar publieke theologie. Erik is rooms-katholiek en sinds 1999 geprofest lekendominicaan. Hij is gehuwd, vader van twee dochters en grootvader van twee kleinzoons. Hij is adviseur en columnist van de Bezieling. Enkele publicaties: … want de plaats waarop je staat is heilige grond (2008); Overlopen naar de barbaren (2011), Waar blijft de kerk (2015); Leven van wat komt (2017); Zielen winnen (2017); Alle dingen nieuw (2020) en De school als bouwplaats (2021). Zijn motto: “Ik probeer te leven vanuit het geloof dat waar we ook zijn, ons leven met Christus verborgen is in God (vgl. Kolossenzen. 3,3).”

Reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Een kaars opsteken voor... Allerzielen 2022


Een kaars opsteken wil ik
Voor mijn oudste broer
Voor mijn twee overleden zussen
Voor mijn zeer jonge neefjes nog geen jaar in dit leven
Voor mijn ouders
Voor de vermiste vader en zoon van Terschelling
Zoveel meer namen wil ik noemen
De namen ook van wie dit leven niet meer konden verdragen
Maar dan toch ook
Een kaars voor die gesneuvelde jonge Russen
Een kaars voor die gevallen Oekraïners
afgeslacht op een zinloos duister oorlogsveld
Zij zijn ook kinderen van, geliefden van, jonge vaders
En dan die jongens en meisjes
In de leeftijd van dansen en feest vieren
Doodgedrukt in een enge straat
Zij hebben ook ouders, zussen en broers
Zij laten ook een onpeilbare leegte na
Ik kom kaarsen tekort …
 

Marinus van den Berg
ALLERZIELEN
2 november 2022

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

De vriendenkring is in het leven geroepen om de basis van de Bezieling te verstevigen. De vrienden dragen in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling en financiële stabiliteit van het platform.

Het lidmaatschap bedraagt 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend maak je de Bezieling mee mogelijk en daarmee de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross