Steun ons

Eindelijk een ander geluid dan oorlogsretoriek

17 juni 2022
4 minuten
foto: UNDP Ukraine
foto: UNDP Ukraine

“Zelden zoiets doms gelezen”, reageerde hoogleraar theologie Stefan Paas op de open brief van met name collega-theologen. De briefschrijvers oogstten veel kritiek met hun anti-anti-geweld-betoog. Theo van de Kerkhof ziet in dat betoog een welkome aanvulling op een vrijwel unaniem enthousiasme voor tegengeweld.

Door Theo van de Kerkhof

De open brief, ‘Voor het te laat is’, waarin de vereniging Kerk en Vrede zich keert tegen de bewapening van Oekraïne door het Westen, riep veel negatieve reacties op. Ook uit kringen van theologen.  “Zelden zoiets doms gelezen”, reageerde hoogleraar theologie Stefan Paas in het Nederlands Dagblad van 9 juni. En medeondertekenaar Thomas Quartier, de huidige theoloog des vaderlands, zou zelfs zijn titel ontnomen moeten worden, zo klonk het.

Nou is de argumentatie in de open brief misschien niet in alle opzichten even gelukkig. (Er kleeft een zweem aan van begrip voor de Poetin-agressie), maar wat mij trof, is dat er eindelijk eens een ander geluid te horen viel dan dat van de oorlogsretoriek, die sinds het begin van de oorlog klinkt in de Nederlandse politiek en media: een bijna unaniem enthousiasme voor tegengeweld. Als spontane reactie is dat wel begrijpelijk en herkenbaar. Het optreden van Rusland is natuurlijk ongehoord schandalig. Wie zou dat niet willen afstraffen. En ja, het Oekraïense volk is dapper en heldhaftig en verdient onze steun.

De grote vraag is echter of afstraffing en heldhaftig verweer uiteindelijk het lijden niet vergroten? Dat zou mijn belangrijkste argument zijn tegen massief militair tegengeweld. Het aangerichte leed is immens. Ik vraag me af of de bevolking van Oekraïne uiteindelijk niet beter af geweest zou zijn in een militair zwak land, met een vijandige overrompeling in enkele dagen tijd als gevolg. De Oekraïners zouden nu dan zuchten onder een bezettingsmacht, maar meer steden zouden overeind staan, minder doden zouden te betreuren zijn, minder levens radicaal verstoord of op drift. Dan zou burgerlijke ongehoorzaamheid, grootschalige non-coöperatie, langdurige demonstraties en sabotage, geweldloze weerbaarheid kunnen beginnen. Lees het Bezieling-interview met pacifist Kees Nieuwerth: "Pacifisme is immers geen passivisme", stelt hij.

Het gaat mij overigens niet om een radicaal pacifisme, om zuivere beginselen volgens welke je iedere vorm van geweld zou moeten afwijzen. Wat mij het meeste bezighoudt, is het immense leed dat oorlogsgeweld veroorzaakt. Het 'andere-wang-argument' draait m.i. ook niet om geweldloosheid, maar om een spiegelende uitvergroting van het gedrag van de tegenstander. Door onverwachts optreden, dat weigert mee te gaan in het denkschema van de tegenstander, wordt die tegenstander op het verkeerde been gezet.

Gemakkelijke oplossingen zijn er niet. En wat in deze goed of slecht is, is allerminst zeker. Maar er mag wel wat gevarieerder, creatiever en ruimer nagedacht worden als het gaat over oorlog en vrede.

 

Open brief

Voor het te laat is

Rusland heeft Oekraïne overvallen. De verontwaardiging daarover is terecht. De beelden
van wat de oorlog aanricht spreken boekdelen. Dat Poetin het internationale recht aan zijn
laars lapt staat buiten kijf. Maar deze oorlog komt niet uit de lucht vallen. Poetin maakte al
lange tijd duidelijk dat een NAVO-lidmaatschap voor hem de rode lijn is die niet ongestraft
mocht worden overschreden. Het Westen bleef echter categorisch weigeren Poetin tegemoet
te komen.
Wat ons zorgen baart is dat het antwoord van het Westen op de oorlog niet is uit alle macht
te proberen de oorlogvoerende partijen zo snel mogelijk tot een akkoord te bewegen maar:
bewapenen en nog eens bewapenen. Dat heet dan steun aan het heldhaftige Oekraïense
volk maar betekent wel dat de oorlog voortduurt met alles wat daar aan verschrikkingen bij
hoort. Onduidelijk is of het Westen nog een idee heeft waar de oorlog eindigt. Tot de laatste
Oekraïner gesneuveld is? Of tot Oekraïne de oorlog gewonnen heeft? Wat moeten wij ons
daar precies bij voorstellen?
Wat ons ook zorgen baart is dat de inzet van de oorlog intussen niet meer een lokale oorlog
tussen Rusland en Oekraïne is maar, zoals onze minister van buitenlandse zaken Hoekstra
onlangs verklaarde, tussen twee ideologieën, een krachtmeting tussen democratie en
autocratie. Als dat zo is, dan is Rusland – en hetzelfde geldt voor het eveneens
autocratische China - geen onderhandelingspartner meer. Dan is het alleen nog maar de
vijand die verslagen moet worden. Dan is de oorlog, ook als die in Oekraïne beëindigd wordt,
in feite nooit voorbij. En dat in een wereld die juist is aangewezen op samenwerking, willen
wij de globale crises, klimaat en armoede, nog kunnen oplossen.
Wij roepen de Europese politiek op: keer terug van de heilloze weg van het bewapenen van
Oekraïne en het verder isoleren van Rusland. Voorkom een totale, uitzichtloze oorlog in
Europa voor het te laat is!

Pinksteren 2022

Ondertekenaars open brief “Voor het te laat is”
Henk Baars (voorzitter vereniging Kerk en Vrede)
Dick Boer (emeritus docent aan de Theologische Faculteit van de UvA)
Gijs den Boer (voorzitter stichting 2of3bijEEN)
Dr Egbert Boeker (oud-hoogleraar natuurkunde Vrije Universiteit)
Jan Compagner (Woerden, emeritus-predikant in de Protestantse Kerk in Nederland)
Harm Dane (voormalig beleidsmedewerker van de Protestantse Kerk in Nederland)
Prof. dr. Jolle Demmers (hoogleraar Conflict Studies, Universiteit Utrecht)
Marie-Anne van Erp (voorzitter Haags Vredes Initiatief)
Marjolein Gardien (bezorgde (groot)moeder, docent, bestuurslid Haags Vredesinitiatief)
Ds. Dr. Margriet Gosker [Venlo]
ds. Bram Grandia
Gerrit de Groot (Den Haag, emeritus predikant PKN)
Paul Jonas (arts/econometrist, docent Leids Universitair Medisch Centrum)
Karl van Klaveren (vrijzinnig predikant in Den Haag)
Jan van der Kolk (oud-voorzitter werkgroep vluchtelingen Raad van Kerken)
P.A.Kuhlmann diaken (Parochie de Vier Evangelisten Den Haag)
José van Leeuwen (gepensioneerd. Werkend in hospice )
Derwisj A.Maddoe (voorzitter Federation Islamic Organisations)
Sameer Mehendale (schrijver, Amsterdam)
Jannie Nijwening (geestelijk verzorger)
Harry Pals (emeritus predikant Protestantse kerk en voorzitter Vereniging voor Theologie en
Maatschappij)
Prof. dr. Ferenc Postma [Venlo]
Prof. Dr. Thomas Quartier osb (Hoogleraar Theologie Radboud Universiteit Nijmegen
Theoloog des Vaderlands)
Jan Schaake (werkgroep inclusieve veiligheid)
Willem Schinkel (hoogleraar social theorie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam)
Tim Stok (commercieel ondernemer, sociaal ondernemer en kerkbestuurder HH Martelaren
van Gorcum Amsterdam)
Piet Vliegenthart (Utrecht, emeritus predikant PKN)
Greetje Witte-Rang (secretaris Theologische Werkgroep Kerk en Vrede)
Jaco Zuurmond (predikant/academiepredikant Enschede)

 

Theo van de Kerkhof

Lees meer

Theo van de Kerkhof (1958, Roermond) is zelfstandig theoloog en journalist. Sinds 1989 is hij werkzaam in de voorlichting en religiejournalistiek. Hij was voorlichter aan de Theologische Faculteit Tilburg en eindredacteur bij Volzin. Sinds 2013 is hij freelancer. Theo is vader van twee zoons. Religie met een filosofische inslag heeft zijn warme interesse. Hij bekijkt zaken graag ook eens van een andere kant, bijvoorbeeld een boeddhistische, en voelt zich daar christelijk heel wel bij. Theo is eindredacteur van de Bezieling en behartigt de dagelijkse gang van zaken. Motto: “Het is zoals het is. En van daaruit zien we wel weer verder.”

Reacties

  1. Dank Theo, stof genoeg voor een open gesprek. Je doet recht aan de intenties die we hadden bij het opstellen van de open brief.

  2. Natuurlijk herken ik de zorgen die in de brief verwoord staan. Mijn bezwaar tegen de brief is dat de zorgen en verlangens van de mensen in Oekraïne zelf afwezig lijken. Nederlandse pacifisten kunnen niet anderen - via de Navo - een strategie van geweldloze weerbaarheid voorschrijven. Althans, ik voel me niet geroepen om iets dergelijks te bepleiten.

Laat een antwoord achter aan Bert Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

Als ‘Vriend van de Bezieling’ heb je een streepje voor. Je deelt mee in drie extra’s, exclusief voor de vrienden:

  • ontmoet je favoriete Bezielingmedewerker
  • ontvang gratis ons jaarboek
  • neem deel aan het tentoonstellingsbezoek.

Het lidmaatschap kost 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend draag je bij aan een stabiele basis voor de Bezieling en daarmee aan de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross