Steun ons

Bevrijd tot vrijmoedigheid

14 december 2020
4 minuten

Erik Borgman vond het altijd al een charmant sprookje. Maar de afgelopen weken veranderde het verhaal van Hans Christiaan Andersen over de onzichtbare kleren van de keizer voor hem in een betekenisvolle parabel.

Door Erik Borgman

Net als veel anderen heb ik met verbijstering de volgehouden weigering gezien van Donald Trump om te erkennen dat hij de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 3 november verloren heeft. Maar de vergaande mate waarin vrijwel al zijn partijgenoten hem daarin volgden, was wat mij betreft nog verbijsterender. Hoeveel rechtszaken Trumps campagneteam ook verloor, er was vrijwel geen republikein die riep: ‘De keizer heeft geen kleren aan.’

Geen leider

Hans Christiaan Andersens verhaal over een keizer die zich wijs laat maken dat hij kleren draagt van heel kostbare stof die alleen voor slimme mensen zichtbaar is, totdat een jongetje roept: ‘De keizer loopt in zijn blootje’, gaat niet alleen over de keizer. Het gaat vooral over diens entourage en diens volk. Journalisten leggen ons uit dat Trumps partijgenoten van hem afhankelijk zijn en haast gedwongen zijn hem naar de mond te praten. Anders verliezen zij hun positie binnen de partij, die Trump in een ijzeren greep heeft.

Maar dat is een schijnverklaring. De kleren van de keizer zijn een symbool van zijn waardigheid en macht. Als die kleren er niet echt zijn, dan is die macht er ook niet echt. Een keizer die in zijn nakie loopt, is geen keizer meer. Een president die de verkiezingen verloren heeft en dat niet kan toegeven en tegen alle feiten in blijft roepen dat het NIET WAAR is, is een wispelturige kleuter. Geen angstaanjagende partijleider.

Realiteit

Maar precies dat geloven Trumps partijgenoten niet. Ze blijven ervan overtuigd dat de keizer kleren draagt die hem waardigheid geven, ook al zijn die voor het gewone oog onzichtbaar. Ze blijven geloven in de macht waarvan hij heeft bewezen dat hij die niet heeft. Of beter: zij hebben niet de moed er niet in te geloven. Waar zouden ze die ook vandaan moeten houden? Als de macht van Trump schijn blijkt, is hun eigen macht dat evenzeer. Zij hebben immers meegelift met zijn succes. Ze geloven dus Trump om in zichzelf te kunnen blijven geloven.

Interessant genoeg zijn we hiermee bij de kern van de advent. Advent gaat over verwachting, maar dan over het soort dat pas ontstaat als we toegeven dat veel van onze vermeende keizers geen kleren aan hebben en helemaal geen keizers zijn. We moeten de valse hoop loslaten om de ware hoop te vinden. Tegelijkertijd is het ook andersom: we kunnen de valse hoop loslaten voor zover we geloven dat er iets te verwachten valt. Van iemand of iets. Anders dan vaak wordt gesuggereerd, is het niet geloof in God, maar ongeloof dat ons tegenhoudt de realiteit onder ogen te zien.

Bijbelse vrijmoedigheid

De Bijbelse schrijvers waren zich hiervan ten volle bewust. ‘Een sterke geest’ vraagt de psalmist in Psalm 51 (vers 14) van God volgens de Nieuwe Bijbel Vertaling. 'Een grootmoedige geest’ vertaalt de Willibrordvertaling (van 1995). Ida Gerhard vertaalt het Hebreeuwse ruach nêdibah met ‘bereide gezindheid’ (Willibrordvertaling, 1978). Het gaat inderdaad om de vrijheid en de bereidheid om te zeggen wat gezegd moet worden. Het gaat om wat het Grieks van het Nieuwe Testament weergeeft met parrèsia: de vrijmoedigheid om alles te zeggen wat vanuit het perspectief van God aan de orde is en gezegd moet worden.

In de tweede brief aan Timoteüs (4,2) wordt het in deze aansporing gegoten: ‘Verkondig het woord, dring aan te pas en te onpas, weerleg, berisp, bemoedig, met al het geduld dat het onderricht vereist.’ Zeggen wat je te zeggen hebt vanuit een leven in geloof dat zijn leven betekenis heeft: dat is de vrijheid waartoe Christus ons heeft bevrijd. Die betekenis hangt niet van onszelf af. Gelovigen ontvangen hun specifieke vrijmoedigheid volgens de Handelingen van de apostelen van de Geest.

Macht en gezag in Jezus’ naam

Naar Griekse overtuiging was vrijmoedig zeggen wat gezegd moet worden voorbehouden aan de vrije, mannelijke burgers in de senaat. Maar als Petrus en Johannes kort na Jezus’ dood ter verantwoording worden geroepen door het Sanhedrin omdat ze in de lijn van zijn leven blijven handelen en spreken, dan gedragen zij zich alsof hun hetzelfde gezag toekomt als de leden van de raad. Het wordt met verbazing opgemerkt:

'Toen [de leden van het Sanhedrin] de vrijmoedigheid (parrèsia) zagen waarmee Petrus en Johannes optraden en ze bedachten dat het ongeletterde, eenvoudige mensen waren, stonden ze verbaasd en ze realiseerden zich dat het metgezellen van Jezus waren (Handelingen 4,13).'

Petrus en Johannes traden op met de macht om te genezen en het gezag van Jezus die, zoals Petrus kort daarvoor had gezegd, de steen is die door de bouwlieden werd verworpen, maar die de hoeksteen is geworden van het bestaan waaraan gelovigen in zijn spoor willen bouwen (Handelingen 4,11; vgl. Psalm 118,22). Er is geen andere naam dan de zijne gegeven waarin wij gered kunnen worden, zegt Petrus zelfs.

Jezus’ naam betekent: God redt. Zijn leven en dood waren de vormgeving van het vertrouwen dat God redt. We zijn uitgenodigd om hem achterna te leven in het vertrouwen dat zijn verrijzenis laat zien dat er ook voor ons toekomst is. Ook al zien we die toekomst niet. Het is advent, de tijd om weer te geloven dat het einde van de hoop de opstanding van de waarachtige hoop kan betekenen. Als we ons eraan toevertrouwen.

 

Erik Borgman

Lees meer

Erik Borgman (1957, Amsterdam) is hoogleraar publieke theologie. Erik is rooms-katholiek en sinds 1999 geprofest lekendominicaan. Hij is gehuwd, vader van twee dochters en grootvader van twee kleinzoons. Hij is adviseur en columnist van de Bezieling. Enkele publicaties: … want de plaats waarop je staat is heilige grond (2008); Overlopen naar de barbaren (2011), Waar blijft de kerk (2015); Leven van wat komt (2017); Zielen winnen (2017); Alle dingen nieuw (2020) en De school als bouwplaats (2021). Zijn motto: “Ik probeer te leven vanuit het geloof dat waar we ook zijn, ons leven met Christus verborgen is in God (vgl. Kolossenzen. 3,3).”

Meer van deze auteur

Reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

Als ‘Vriend van de Bezieling’ heb je een streepje voor. Je deelt mee in drie extra’s, exclusief voor de vrienden:

  • ontmoet je favoriete Bezielingmedewerker
  • ontvang gratis ons jaarboek
  • neem deel aan het tentoonstellingsbezoek.

Het lidmaatschap kost 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend draag je bij aan een stabiele basis voor de Bezieling en daarmee aan de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross