Steun ons

Bauhaus: 100 jaar nieuw elan in vormgeving

18 september 2019
3 minuten

Een van de belangrijkste vormgevings- en architectuurstromingen van de twintigste eeuw is die van het Bauhaus. De minimalistische, sobere stijl werkt nog steeds door in de vorm van voorwerpen en gebouwen om ons heen.  Het Bauhaus stond voor inspiratie, vrijheid en originaliteit en zette zich af tegen het keurslijf van de traditie. Dat voorkwam niet dat het Bauhaus zelf een klassieke stroming werd, geen eindpunt maar deel van een traditie die altijd stroomt.

Door Eric Corsius

Kunst en cultuur zijn als de lucht die we inademen. In ons dagelijks leven worden we omringd door objecten, die de sporen dragen van de kunstgeschiedenis. Daarvoor hoef je geen antiekverzamelaar te zijn of te leven in een historische stad. Ook meubilair uit de twintigste eeuw of gebouwen uit het recente verleden zijn vaak geïnspireerd door kunstenaars, ontwerpers en architecten uit het verre of nabije verleden. Een dressoir of een klok van recente makelij herinnert soms aan de barok. Een stadhuis van een doorsnee middelgrote stad op het platteland verraadt de invloeden van de renaissance of juist van modernistische stromingen. Een kerkgebouw uit 1900 is meestal gebouwd in de geest van middeleeuwse meesters. Achteloos schenken we koffie uit een kan, die is gekocht bij een low-budget-warenhuis, maar indirect is geënt op een eerbiedwaardige design-traditie. Gedachteloos lopen we voorbij aan gevels waarvan de vormgeving teruggaat op beroemde architecten.

Jongere zusje van De Stijl

Zo staan we er bijvoorbeeld nauwelijks bij stil, dat veel van de gebouwen waarin we leven, werken of recreëren, gebouwd zijn volgens de principes en in de geest van één van de belangrijkste architectuurstromingen uit de twintigste eeuw. Het zelfde geldt voor onze strak ontworpen bureaulamp of ons minimalistisch kantoormeubilair, waarin chroom de boventoon voert en het kleurenspectrum zich beperkt tot een uiterst minimum van wit, zilverkleurig en zwart. Of we deze zakelijke bouw- of ontwerpstijl nu verafschuwen als kil en onmenselijk of haar juist bewonderen vanwege de soberheid en de efficiëntie: we staan oog in oog met een vertegenwoordiger van een eerbiedwaardige traditie, waarvan we dit jaar de honderdste geboortedag hebben gevierd: het Bauhaus. Walter Gropius (1883-1969) stichtte in 1919 onder die naam een opleidingsinstituut in het Duitse Weimar. Dit jongere zusje van De Stijl werd niet alleen de titel van een instelling, maar ook de naam van een hele stroming, die architectuur, design en diverse vormen van kunst omvatte.

Het Bauhaus wilde zich in de eerste plaats ontworstelen van het keurslijf van de traditie en de nabootsing. Positief uitgedrukt: het instituut of de beweging wilde inspiratie, vrijheid en originaliteit weer de hoofdrol geven in de architectuur en het design. Dit bracht nieuw elan. Binnen deze nieuwe groepsgeest was er echter ruimte voor uiteenlopende individuele geesten: de ene elitair, de ander meer ‘volks’ (helaas soms ook in de vroeg-fascistische zin van het woord); de ene meer artistiek, de ander meer gericht op nuttigheid; de ene meer levend voor het grote gebaar, de ander met meer oog voor het detail en het dagelijkse leven; de een meer gericht tegen het establishment, de ander meer commercieel opererend en strevend naar opdrachten van de overheid maar vooral het bedrijfsleven.

'Bauhausfrauen'

Een pikant detail bij dat laatste is, dat het instituut vooral in de textielindustrie een stevige voet aan de grond kreeg. Dit is opmerkelijk, aangezien de textiele vormgeving aanvankelijk wat op de achtergrond stond. In het mannenbolwerk dat het Bauhaus was, was textiel lange tijd vooral het terrein waar de weinige vrouwen als het ware werden ‘geparkeerd’. De opdrachten van de opkomende textielindustrie hadden echter het paradoxale effect, dat vrouwelijke ontwerpers de ‘blijvers’ waren. Zo maakte Kitty van der Mijll Dekker (1908-2004), één van de pupillen van het Bauhaus, na haar terugkeer naar Nederland klassieke ontwerpen voor glazendoeken, die later niet meer uit het Nederlandse huishouden waren weg te denken.

De ‘Bauhausfrauen’ gingen soms wat onkritisch mee in de door mannelijke goeroes gedomineerde instituutscultuur, maar brachten niettemin een eigen toets aan. Voor de meeste Bauhausvrouwen stond niet het individuele werk voorop en ze waren wars van de gedachte van het ‘Gesamtkunstwerk’, dat voor eeuwig de roem van de schepper, vooral de architect, zou vestigen. Het was hun niet te doen om een intimiderend eindproduct, waarop letterlijk en figuurlijk de unieke handtekening van de maker zou staan. Hun ging het meer om het continue scheppingsproces, met voortdurende variaties en verbeteringen. Dit vond zijn neerslag in seriewerken, zoals de droogdoekenserie van Van der Mijll. Hieruit spreekt de intuïtie dat één werk, één kunstenaar of één groep nooit het laatste woord kan hebben, maar staat in een traditie die eeuwig stroomt. Klassieke stromingen, individuen en werken zijn daarom geen eindpunt, maar haltes op een weg. Dat geldt ook voor het Bauhaus.

Eric Corsius

Lees meer

Eric Corsius (1964) is theoloog en werkzaam voor religieuzen in Nederland en ommelanden. Eric woont in het cultureel en landschappelijk rijk bedeelde Roergebied. Hij is lid van diverse linkse kerken, maar bezondigt zich soms aan politiek-incorrecte ketterijen. Eric is te vinden op Twitter en zijn eigen weblog (ericcorsius.nl). Hij vindt van alles en ontdekt altijd nog meer. Voor de Bezieling verzorgt hij een cultuurrubriek.

Reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

Als ‘Vriend van de Bezieling’ heb je een streepje voor. Je deelt mee in drie extra’s, exclusief voor de vrienden:

  • ontmoet je favoriete Bezielingmedewerker
  • ontvang gratis ons jaarboek
  • neem deel aan het tentoonstellingsbezoek.

Het lidmaatschap kost 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend draag je bij aan een stabiele basis voor de Bezieling en daarmee aan de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross