Steun ons

Askruisje

12 februari 2021
3 minuten

Geen aardser ritueel dan dat van het askruisje op Aswoensdag, begin van de vastentijd. Het confronteert ons met onze sterfelijkheid. Daarom hecht René Grotenhuis er zo aan: "Met dat askruisje zijn we er misschien beter tegen opgewassen als de dood zich aandient."

Door René Grotenhuis

Volgende week begint de vasten en helaas zit er dit jaar geen askruisje in. Een askruisje op anderhalve  meter vergt nogal halsbrekende toeren, lijkt me zo. En dat is jammer, heel erg jammer, juist in deze coronatijd. Ik heb het askruisje altijd een van de meest krachtige rituelen gevonden in mijn katholieke traditie, misschien wel vooral omdat het zo aards is. In het askruisje wordt niets overschreeuwd van de menselijke conditie, er wordt niet te gemakkelijk gegrepen naar hemelse oplossingen die ons uittillen boven het dagelijkse bestaan.

Bedenk o mens, dat gij stof zijt en tot stof zult wederkeren. Aards en zonder uitzicht: hier moet je het mee doen.

Corona confronteert ons met onze sterfelijkheid en onze eindigheid. Het is een zorgvuldig bedekt en verzwegen element in deze crisis. Ik heb er Rutte en de Jonge nog niet over horen spreken. Het RIVM registreert nauwkeurig de overlijdens als gevolg van corona, maar alle bespiegelingen haasten zich om eraan toe te voegen dat er vrijwel altijd sprake is van, zoals dat eufemistisch heet, onderliggend lijden. Met die toevoeging kunnen we denken dat je niet aan corona overlijdt en zo voorkomen beleidsmakers dat corona en dood aan elkaar gelinkt worden.

Angst

Ik ben niet de eerste en de laatste die constateert dat we worstelen met de dood, dat we er bang voor zijn en dat we als in een kinderlijke bezwering, denken dat die er niet is als we het er maar niet over hebben.

Tien jaar geleden hield ik aan Tilburg University de Christianity and Society lezing over christelijke perspectief op ontwikkelingssamenwerking en ik begon die met de constatering dat ik, op basis van mijn werk en reizen, meende te kunnen zien dat Azië het continent is van het zelfvertrouwen, Afrika het continent van de hoop en Europa het continent van de angst. Met deze coronacrisis komt dat beeld weer terug. Er is veel waar we bang voor zijn: bang voor onze banen, bang voor migratie, bang voor verlies van onze pensioenen, bang dat China het machtigste land wordt, bang voor de bevolkingsgroei van Afrika.

We zijn uiteindelijk bang voor de eindigheid, dat het allemaal niet blijft zoals het is, dat het tot zijn eind zal komen. We zijn bang voor de dood.

Die angst voor de dood zit ons in deze corona-tijd in de weg. Ze leidt ertoe dat we onze medeburgers zien als potentieel gevaar, als potentieel levensbedreigend.  Ze leidt tot krampachtig beleid en tot nerveus gemanoeuvreer van mensen.

Gemaakt van stof en aarde

Het askruisje is het moment om onder ogen te zien hoe het met ons gesteld is: dat wij gemaakt zijn uit het stof van de aarde en dat we tot stof zullen terugkeren. We weten het wel, maar het mag, zo lijkt het, niet te dichtbij komen. Als we gemiddeld genomen tachtig worden, dan willen we er voor die tijd niet teveel bij stil staan en vinden we ook dat de dood zich niet eerder mag manifesteren. In onze maakbare wereld, moet ook de dood zich aan zulke statistische afspraken houden, vinden we. Dat maakt dat we tot die tijd ons er niet over hoeven te buigen.

Elk jaar met Aswoensdag worden we eraan herinnerd dat onze sterfelijkheid van ons is. De dood mag ons dan overkomen of aangedaan worden door ziekte, armoede, oorlog, een verkeersongeluk of vliegtuigramp. Maar onze sterfelijkheid hoort ons toe en het is goed om ons dat te realiseren om elk jaar opnieuw onze sterfelijkheid onder ogen te zien. Met dat askruisje zijn we er misschien beter tegen opgewassen als de dood zich aandient, niet als onheuse en onverhoedse aanval van buiten, maar als realisatie van de sterfelijkheid die in ons en van ons is.

Laten we onszelf maar tekenen met het askruisje dit jaar. Het is juist nu te belangrijk om het over te slaan.

René Grotenhuis

Lees meer

René Grotenhuis (1951-2021) studeerde theologie en was zes jaar werkzaam als pastoraal werker in de wijk Ondiep (Utrecht). Daarna werkte hij o.a. als directeur in de thuiszorg, voor Pharos, kenniscentrum voor vluchtelingen en gezondheidszorg en (tot 2013) als algemeen directeur van Cordaid. Hij was vicevoorzitter van VKMO (Vereniging van Katholieke Maatschappelijke Organisaties). Hij schreef ‘Van Macht ontdaan” (2015) en ‘Zout’ (2020) over de betekenis van de christelijke traditie in onze tijd. Tot aan zijn overlijden, 8 december 2021, was René columnist, voorzitter van het bestuur en hoofdredacteur van de Bezieling.

Reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

Als ‘Vriend van de Bezieling’ heb je een streepje voor. Je deelt mee in drie extra’s, exclusief voor de vrienden:

  • ontmoet je favoriete Bezielingmedewerker
  • ontvang gratis ons jaarboek
  • neem deel aan het tentoonstellingsbezoek.

Het lidmaatschap kost 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend draag je bij aan een stabiele basis voor de Bezieling en daarmee aan de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross