Steun ons

Antoine Bodar mist feeling voor profetisch leiderschap van paus Franciscus

26 februari 2015
3 minuten

Mediapriester Antoine Bodar vindt dat paus Franciscus wordt overschat. Lomp en dictatoriaal noemt hij diens optreden. ‘Juichers matig uw verwachtingen’, schreef hij afgelopen zaterdag in ‘Trouw’. René Grotenhuis neemt het op voor Franciscus en zijn bewonderaars. Kijk verder dan persoonlijke voor- en afkeuren, betoogt hij. De verschillende pausen vertegenwoordigen verschillend typen leiderschap. Dat moet je niet tegen elkaar uitspelen. Franciscus staat voor het profetische type. Ongepolijstheid hoort daarbij.

Door René Grotenhuis

De kritiek van Antoine Bodar op paus Franciscus in Trouw van afgelopen zaterdag, 22 februari, loog er niet om. Volgens Bodar is deze paus dom, lomp en een autocraat. Dom omdat hij niet begrijpt dat een kerk van de armen niet in staat is iets te doen aan de armoede (daarvoor moet je over de nodige middelen beschikken) en lomp omdat hij geen gevoel heeft voor liturgie en “alles wat naar vertoning zweemt, hem vreemd is”. Nu is dat laatste oordeel niet verbazingwekkend uit de mond van iemand die erg van de vorm en het vertoon is.

Het eerste verwijt blijft steken in de klassieke (wij zijn rijk-zij zijn arm) ontwikkelingshulp-gedachte: je moet wel rijk zijn om iets voor de armen te kunnen doen. Het laat zien hoe Bodar is blijven steken in oud paternalisme.

Drie archetypen

Bij de vraag hoe je het optreden van deze huidige paus beoordeelt, is een dieper stekende reflectie nodig op wat leiderschap in de kerk betekent en hoe je dat moet zien in het licht van de Bijbelse traditie. De vraag naar leiderschap in de kerk vraagt om meer dan de persoonlijke sym- en antipathieën zoals Bodar die ruim etaleert.

In de Bijbel is sprake van drie archetypen in leiderschap: de koning, de priester en de profeet. De koning, waarvan David het meest tot de verbeelding spreekt, is de machtige heerser, die afdwingt en tegenstanders onderwerpt. Zijn kracht is zijn macht. Zo laat de koning zijn overwicht zien.

Het tweede type is de priester. Melchisedech is daarvoor het rolmodel. Hij ontleent zijn leiderschap aan zijn bemiddelende rol tussen God en het volk. Hij gaat het volk voor in de dienst van het heilige en behartigt zo hun geestelijk welzijn. Essentieel voor priesterlijk leiderschap is de zorgvuldigheid waarmee de dienst wordt verricht, waarmee de rituelen worden uitgevoerd. In de zorgvuldigheid is de priester de hoeder van de godsdienst en van de overlevering van de traditie.

Het derde archetype van leiderschap is de profeet, zoals Jesaja, Jeremia en Amos. Profeten zijn over het algemeen ongemakkelijk. Ze klagen aan, ze roepen ter verantwoording, ze zijn niet bang man en paard te noemen als het gaat over religieus en moreel wangedrag. Amos was een schapenfokker, door God geroepen: profeten zijn niet altijd de meest welgemanierde mensen. Ze hebben een boodschap die ze verkondigen, ze zijn niet de procesbegeleiders. Dat geeft hen soms ook iets autoritairs, mensen die geen tegenspraak dulden.

Jezus zelf voegt aan deze drie oudtestamentische archetypen het archetype van de herder toe, de zorgzame hoeder van de kudde die ervoor waakt dat niemand verloren loopt.

Niet al te verfijnd

In het licht van die archetypen komt de waardering van het leiderschap van Franciscus in een ander licht. Terwijl Johannes-Paulus II het koninklijk archetype vertegenwoordigt en Benedictus XVI het priesterlijke archetype, is Franciscus de profeet die oproept, aanklaagt en ter verantwoording roept zoals in Lampedusa. (Gelukkig vindt ook Bodar dat een hoogtepunt). Bij profeten hoort dat ze niet al te verfijnd opereren.

De vraag is of onze tijd en onze kerk profetisch leiderschap nodig hebben. Daar zeg ik volmondig ja op. Een wereld die de weg kwijt is (Lampedusa, IS, klimaat, abjecte ongelijkheid) heeft behoefte aan profeten die de weg wijzen uit de verwarring en ankerpunten aanbieden, van waaruit we onze richting kunnen bepalen. Wat dat betreft is de profetische leiderschapsstijl van Franciscus wat de kerk en de wereld nodig hebben.

 

Zie hier het kritische essay over paus Franciscus door Antoine Bodar in Trouw, 22 februari 2015.

 

René Grotenhuis »Lees ook andere artikelen van René Grotenhuis

 

René Grotenhuis

Lees meer

René Grotenhuis (1951-2021) studeerde theologie en was zes jaar werkzaam als pastoraal werker in de wijk Ondiep (Utrecht). Daarna werkte hij o.a. als directeur in de thuiszorg, voor Pharos, kenniscentrum voor vluchtelingen en gezondheidszorg en (tot 2013) als algemeen directeur van Cordaid. Hij was vicevoorzitter van VKMO (Vereniging van Katholieke Maatschappelijke Organisaties). Hij schreef ‘Van Macht ontdaan” (2015) en ‘Zout’ (2020) over de betekenis van de christelijke traditie in onze tijd. Tot aan zijn overlijden, 8 december 2021, was René columnist, voorzitter van het bestuur en hoofdredacteur van de Bezieling.

Reacties

  1. Mij verbaast de kritiek van Bodar tóch grotelijks.
    Vanaf het begin van zijn publicitair optreden heeft hij altijd betoogd dat God door Zijn H.Geest de kerk leiding geeft. Dat moet men accepteren, vindt Bodar.
    En dat is de correcte opvatting van de gelovige.
    De keuze van deze paus door het kardinalenconvict is dus werk van de H. Geest.
    Kennelijk vindt Bodar dat de H. Geest zijn werk dit keer niet goed heeft gedaan. De H. Geest had waarschijnlijk de nieuwe paus misschien meer naar het beeld en de gelijkenis van Bodar moeten modelleren?
    Overigens: mijn waardering voor de reactie van René Grotenhuis

  2. Bodar had een goede documentaire over Franciscus in As.en subiaco,waar Fr. leefde.
    Het verbaasde mij dat Bodar zo vol lof over Franciscus sprak.Hoe die leefde en sprak.
    Onze Paus leeft en spreekt zoals Fr. dat deed in zijn tijd.
    Waarom nu zo"n negatief commentaar???
    Kan Antoine Bodar mij daar antwoord op geven?
    Met vriendelijke groet,
    Zr.Mariette Engelen.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

Als ‘Vriend van de Bezieling’ heb je een streepje voor. Je deelt mee in drie extra’s, exclusief voor de vrienden:

  • ontmoet je favoriete Bezielingmedewerker
  • ontvang gratis ons jaarboek
  • neem deel aan het tentoonstellingsbezoek.

Het lidmaatschap kost 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend draag je bij aan een stabiele basis voor de Bezieling en daarmee aan de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross