Steun ons

Annemarie Houkes: “Potok zegt: ook de wereld heeft een tzaddik nodig”

22 september 2021
3 minuten
Chaim Potok.
Chaim Potok.

“Potok schrijft ontroerende zinnen en laat zien wat belangrijk is in het leven: je kunnen inleven in anderen en dicht bij jezelf blijven”, zegt Annemarie Houkes, van huis uit historicus, nu werkzaam op de Universiteit Utrecht, over haar favoriete boek ‘Uitverkoren’ van de filosoof en schrijver Chaim Potok.

Door Cees Veltman

Annemarie Houkes

“Ik kon ‘Uitverkoren’ lezen voor de lijst op school en ik was er vanaf het begin door gegrepen. Nog steeds herlees ik het boek regelmatig. Het geeft rust en troost en roept mededogen op. Het is een boek over stilte waarover ik aanvankelijk boos was: hoe kan een vader, een streng orthodoxe rabbijn, zijn zoon Danny opvoeden zonder met hem te praten? Uiteindelijk wordt duidelijk waarom. De vader ziet dat Danny slim is en de focus legt op almaar meer willen weten, net zoals ik vroeger wilde. Hij vindt het belangrijker dat zijn zoon het leven leert ervaren om het beter te kunnen begrijpen. De vader ziet dat zijn zoon zich weinig in het lijden van anderen kan inleven en voedt hem daarom in stilte op, afgezien van de gezamenlijke religieuze joodse rituelen. Hij wil de ziel van Danny redden.

Er is over het boek ook een film gemaakt. Die bekeken we op school tijdens godsdienstles. De film volgt het boek trouw en begint dus met de scène waarin een jongen, Reuven, op een hete dag in augustus een softbal vol in zijn gezicht krijgt geslagen door een tegenstander: de chassidische Danny. Reuven belandt met ernstig oogletsel in het ziekenhuis. Danny, de aanstichter van het onheil, bezoekt hem daar. Uiteindelijk worden ze vrienden en nemen ze stappen in elkaars richting qua opvattingen.

Reuvens vader is journalist en zionist, in tegenstelling tot de vader van Danny. Hij zorgt ervoor dat de jongens elkaar beter leren begrijpen. Dat geeft het boek iets troostends. En beide vaders blijken milde vaders te zijn, die er vertrouwen in hebben dat hun zoons hun eigen weg zullen vinden. Dat sprak mij als puber al aan. Wat er ook gebeurt in je leven, als je dicht bij je zelf blijft, kun je het leven aan.

Spannende Joodse wereld

Ook leer je uit het boek de spannende Joodse wereld kennen in het Amerika van eind jaren veertig. De Joden die in Amerika een eigen bestaan hadden opgebouwd, krijgen na de oorlog opeens te maken met Joodse immigranten, uit Oost-Europa vooral. Dat leidt tot frictie, vooral over het zionisme. De chassidische joden waren, en zijn, meestal tegen de stichting van de staat Israël omdat die staat er volgens hen pas kan komen bij de wederkeer van de Messias. Die laag in het boek heb ik pas later ontdekt. Bij elke herlezing leer ik weer nieuwe dingen.

Er staan zinnen in die me ontroeren, zoals ‘De wereld heeft een tzaddik (rechtvaardige) nodig’. Een mens zoals de mens hoort te zijn, door vreugde en verdriet heen. Danny zou als oudste zoon zijn vader moeten opvolgen als leider van de chassidische gemeenschap. Maar hij wil psychologie studeren. Zijn vader stemt daarmee in, want ook de wereld (de niet-chassidische gemeenschap) heeft goede, rechtvaardige mensen nodig. Zijn vader vraagt of Danny nu ook zijn pijpenkrullen zal afknippen om in de ‘gewone’ niet-chassidische, wereld te kunnen stappen. Ja, zegt Danny. (Danny is min of meer de alter ego van Potok die zelf ook de overstap maakte naar het zionisme, red.).

Ik realiseer me nu dat dit boek alleen over mannen gaat. De laatste jaren heb ik zelf véél meer oog gekregen voor vrouwen, vooral in de relatie met godsdienst en spiritualiteit. Dat is dan weer míjn ontwikkeling geweest vanaf de puberteit tot nu.”

---------------------------------------------------

 Chaim Potok, Uitverkoren, BBNC Uitgevers, 263 blz., € 20,85

Annemarie Houkes, Christelijke vaderlanders, Godsdienst, burgerschap en de Nederlandse natie (1850-1900), Wereldbibliotheek, 345 blz., € 9,99 (tweedehands)

Cees Veltman

Lees meer

Cees Veltman (1948, Haarlem), was werkzaam bij het Noordhollands Dagblad, weekblad Hervormd Nederland en Volzin. Sinds 2017 medewerker van de Bezieling voor actuele interviews en de boekenrubriek Mijn boek. Hij ziet de unieke mogelijkheden van alle levensbeschouwingen en religies voor persoonlijke ontwikkeling tot volledig menszijn en voor de opbouw van een vrije, rechtvaardige en barmhartige (wereld)samenleving. Een non-raciale samenleving gebaseerd op gelijke kansen voor iedereen en op gelijke behandeling van iedereen. Motto: in dit leven, dat een komedie is, heeft iedereen een beter ik.

Reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Het water komt

Het water komt
Het water komt weer
De tanks komen
De tanks komen weer
De bommen vallen al
Steden worden vernietigd
Mensen in massagraven
Het wordt warmer
De asielzoekers komen
Er hangt dreiging in de lucht
De vacantie vluchten nemen toe
Binnenvaartschippers stoten te veel gassen uit
“God wil niet dat je liegt”
“’Ik ben streng voor mezelf en voor jou”’
Ik hoor het achter me in de bus.
Ik bid voor Oekraine
Voor al die mensen voor wie het water komt.
Al weet ik niet of het helpt.

Marinus van den Berg

(Meer Gedichten & Gebeden)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

De vriendenkring is in het leven geroepen om de basis van de Bezieling te verstevigen. De vrienden dragen in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling en financiële stabiliteit van het platform.

Het lidmaatschap bedraagt 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend maak je de Bezieling mee mogelijk en daarmee de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Aanmelding nieuwsbrief

Ja, ik wil op de hoogte blijven van nieuwe artikelen op de Bezieling!

cross