Steun ons

De aard van de werkelijkheid

12 oktober 2013
3 minuten

(Vervolg van de blog ‘Rode draad’)

Het interview met Erik Borgman boort nog een laagje dieper. Uiteindelijk rust Borgmans visie - je kunt ook zeggen zijn levenshouding of spiritualiteit - op een opvatting over de fundamentele aard van de werkelijkheid. Borgman ‘weet’ iets over, dan wel heeft een intuïtie bij, de kwaliteit van de werkelijkheid als geheel. En precies op dit punt staat zijn religieuze kijk haaks op de dominante opvatting binnen het moderne wereldbeeld. Het punt waar het om draait kun je als volgt samenvatten: brengen wij mensen alles wat zinvol is zelf tot stand (collectief of individueel) of is er ook een zin die ons toevalt? Het is duidelijk welke positie Borgman hier kiest. Er is zinaanbod. Het  leven is eerst en vooral een gave. In religieuze termen kwalificeert Borgman de grondslag van de werkelijkheid aldus: “De God uit wie alles voortkomt is betrokken liefde.” En hij verbindt daar verschillende praktische consequenties aan, zoals het punt dat ik eerder al (zie blog rode draad) eruit lichtte: wie ‘zinaanbod’ ervaart hoeft niet,  bijna wanhopig,  alleen op zichzelf te vertrouwen. Je hoeft niet te wanhopen als het eigen kunnen soms te kort schiet. Een andere consequentie is dat zinstichting niet alleen een kwestie van activiteit is, maar ook van ontvankelijkheid.

Zinaanbod
Maar nog even over die fundamentele visie op de aard van werkelijkheid. Precies zo’n visie is het draaipunt van het boek van Carel ter Linden dat Taede Smedes zo helder en bondig bespreekt.

Kan ik mijn religieuze kijk op de werkelijkheid, als iets dat mij een zinaanbod doet, wel volhouden?, vraagt Ter Linden zichzelf af. Zijn antwoord is uiteindelijk negatief. En daarmee schept hij een behoorlijke afstand tot het religieuze wereldbeeld dat hij tot dan toe had bewoond.

Ter Linden gaat ver in het ontmantelen van zijn zekerheden. In die zin is het een dapper en nietsontziend boek. Nietzsche, de filosoof met de hamer, ramde zijn inzicht dat de werkelijkheid uiteindelijk en van eeuwigheid her niets anders is dan chaos, er met een keiharde taal doorheen. Ter Linden komt tot dezelfde overtuiging, maar verpakt zijn inzichten en overwegingen, zoals Smedes opmerkt, in fluweelzachte woorden.

Wie heeft er nu gelijk: Borgman en de christenheid of Ter Linden, Nietzsche en de moderniteit? Het is een vervolgvraag die onontkoombaar lijkt, maar die de tegenstelling ook wel maximaal opvoert. Een paar keer al is het woord intuïtie gevallen. Misschien moeten we vragen:  welke intuïties, ervaringen en overwegingen liggen ten grondslag aan beide posities? Een goed punt voor de Bezieling om op terug te komen.

Verantwoordelijk mens-zijn
Nog één gedachtestroompje blijft mij bezighouden bij het boek van Ter Linden, namelijk: zit er niet een dubbelzinnigheid in zijn boek? Een dubbelzinnigheid die het boek en Ter Lindens opvatting minder rabiaat areligieus maken dan ze op het eerst gezicht lijken. Eén van de lezers merkt op dat hij veel in het boek herkent en hij heeft het over een “nieuwe bevrijde ruimte” waarin hij leeft en een godsbegrip “dat heel goed past in onze geseculariseerde wereld”. Inderdaad: Ter Linde vervangt God door “het essentiële” en dat omschrijft hij als “een innerlijk ervaren, beslissend appèl tot verantwoordelijk mens-zijn”. Wat is de grondslag van die ervaring? Als in de mensheid zich op een gegeven moment zoiets als normativiteit aandient, zegt dat dan ook niet iets over de werkelijkheid waarin zich op een gegeven moment die mensheid heeft aangediend? Is die werkelijkheid dan toch minder blind en betekenisloos als Ter Linden in zijn meer naturalistische passages doet vermoeden? En komen de intuïties van Borgman en Ter Linden hier dan niet weer dichter bij elkaar?

Mooie vragen voor een vervolgthema van de Bezieling.

Theo van de Kerkhof

Lees meer

Theo van de Kerkhof (1958, Roermond) is zelfstandig theoloog en journalist. Sinds 1989 is hij werkzaam in de voorlichting en religiejournalistiek. Hij was voorlichter aan de Theologische Faculteit Tilburg en eindredacteur bij Volzin. Sinds 2013 is hij freelancer. Theo is vader van twee zoons. Religie met een filosofische inslag heeft zijn warme interesse. Hij bekijkt zaken graag ook eens van een andere kant, bijvoorbeeld een boeddhistische, en voelt zich daar christelijk heel wel bij. Theo is eindredacteur van de Bezieling en behartigt de dagelijkse gang van zaken. Motto: “Het is zoals het is. En van daaruit zien we wel weer verder.”

Reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Verder lezen

Meer van 

Overdenkingen René Grotenhuis gebundeld

December vorig jaar overleed René Grotenhuis, hoofdredacteur van de Bezieling. Zijn overdenkingen over leven en sterfelijkheid, die hij voorafgaand aan een ingrijpende operatie  schreef,  zijn nu gebundeld: Woorden op de drempel. De bundel is te bestellen bij uitgeverij Adveniat. De opbrengst komt ten goede aan de Bezieling. (Lees meer)

Over de Bezieling

De Bezieling is een gratis online kwaliteitsmagazine voor mensen die op zoek zijn naar inspiratie, bemoediging en ankerpunten in het leven en daarbij nieuwsgierig zijn naar wat de christelijke traditie te bieden heeft.

Vrienden van de bezieling

Als ‘Vriend van de Bezieling’ heb je een streepje voor. Je deelt mee in drie extra’s, exclusief voor de vrienden:

  • ontmoet je favoriete Bezielingmedewerker
  • ontvang gratis ons jaarboek
  • neem deel aan het tentoonstellingsbezoek.

Het lidmaatschap kost 60 euro per jaar (méér mag) en kan op ieder moment ingaan. Als Vriend draag je bij aan een stabiele basis voor de Bezieling en daarmee aan de ontmoeting van hedendaags leven en christelijke spiritualiteit.

Volg de bezieling

Aanmelding nieuwsbrief

cross